4 november 1985
Artistiek toneelcredo uit Goethe als spectaculair uitgedost 'ballet'
door Jac Heijer
Voorstelling: Wilhelm Meisters
Leerjaren, naar J.W. Goethe, vertaling Pim Lukkenser, door Mug met de Gouden Tand
Productie: Kerngroep Bijzondere Projecten Rotterdam
Vormgeving: Hans Klasema
Regie: Jan Ritsema,
Spelers: Mouna Goeman Borgesius, Sjef van Leunen, Evert van der Meulen, Marcel Musters, Joan Nederlof, Maureen Teeuwen, Chris Vinken, Erik de Vogel.
Gezien op 2/11, De Lantaren Rotterdam.
Opeens stroomt de kale toneelvloer vol met de wonderlijkste kostuums. Vijf acteurs en drie actrices glijden naar hun plaats in de wijde, tot de grond reikende rokken. Die van de vrouwen staan bol, die van de mannen zijn kegelvormig. Op hun hoofd dragen ze hoeden, waarop enorme witte rococo-pruiken zijn gemonteerd, zodat alleen de stijve rand zichtbaar is. De kleuren zijn uitbundig: goud, zilver, steenrood, lichtblauw, mosgroen. Sjerpen, slippen, draperieën met glinsteringen en veren voltooien het geheel. De achttiende eeuwse hofmode is uit haar naden gebarsten, op postmoderne wijze weer in elkaar gezet en schitterend afgewerkt. Ontwerp: Hans Klasems, uitvoering: Helena Bonte, Tiena Kroes.
Na deze adembenemende opkomst staan de spelers roerloos stil, alsof ze willen zeggen: wij zijn nieuw en hebben iets ongehoords en belangrijks mee te delen. Ze zijn pas afgestudeerd aan de toneelschool of het conservatorium, een enkele heeft bij Baal gespeeld en ze noemen zich 'Mug Met De Gouden Tand'. Dat belooft nog eens wat anders dan al die groepen met namen als Issue, Extra, De Zaak, Het Hof, De Onderneming. De boekhandelaar en regisseur Jan Ritsema heeft de leiding en de groep debuteert met fragmenten uit Goethes 'Wilhelm Meisters Leerjaren' (1795), in de vertaling van Pim Lukkenaer. Het tweede project zal Years zijn, naar een roman van Virginia Woolf.
De gespeelde passages uit Goethes Bildungsroman hebben betrekking op de keuze voor een houding in liefde en leven en vooral op toneelspelen. Wilhelm Meisters Leerjaren zou verplichte lectuur moeten zijn voor toneelspelers. Er staan prachtige opmerkingen in. Goethe beschrijft de taak van musici en vervolgt dan: 'Zouden wij (toneelspelers) niet even precies en even spiritueel te werk moeten gaan, daar wij een kunst beoefenen, nog veel subtieler dan welke soort muziek ook, daar wij er toe zijn geroepen om de meeste gewone èn de exquise uitingen van de mensheid smaakvol en plezierig voor te stellen? Kan er wel iets afschuwelijker zijn dan er tijdens de repetities met de pet naar te gooien en zich bij de voorstelling op stemming en goed geluk te verlaten? We zouden er ons hoogste geluk en genoegen in moeten vinden met elkaar te harmoniëren, om elkaar wederzijds te behagen en ook slechts in zoverre het applaus van het publiek te appreciëren, als we dit elkaar als het ware al hadden gegarandeerd'. Kan een artistiek credo beter geformuleerd worden?
Vrouwen
De plot en de karakterisering van de figuren zijn hier weggelaten, alsof Goethes personages minder belangrijk zijn dan wat ze zeggen. Teksten die duidelijk van vrouwen afkomstig zijn, worden somtijds een man in de mond gelegd. Dat iedereen een rok draagt duidt op de opvatting dat de strenge indeling naar rolpatronen, die door de sekse zijn bepaald aan Goethes tijd voorbijgestreefd is.
Al kijkt men wel eens naar elkaar, interactie komt weinig voor. De spelers glijden van de ene naar de andere plaats, draaien om hun lengteas of zijgen even op de grond. Zo wordt een individualistische levenshouding bedrukt, wat de figuren iets eenzaams en melancholisch geeft. Ritsema heeft het artistieke credo van de groep geënsceneerd als een langzaam, statisch ballet. Ook door opera is hij geïnspireerd: af en toe zingen de tenor Sjef van Leumen en de actrice met de mooie sopraan, Mouna Goeman Borgesius, a capella enige liederen van Goethe (in het Duits, wat de verstaanbaarheid niet bevordert).
De weg naar de speelstijl is voorbereid door het Onafhankelijk Toneel en Discordia, zonder dat er van epigonisme sprake is. Veel hangt daarbij af van de persoonlijkheid van de spelers en die is in de meeste gevallen nog niet sterk genoeg. Joan Nederlof en Maureen Teeuwen hebben de stijl al aardig te pakken en Goeman Borgesius is heel ontroerend als ze zingt. Van de mannen bevredigt alleen Evert van der Meulen en af en toe Chris Vinken.
De ambitie die uit de openingsscène spreekt wordt nog niet echt waargemaakt in deze voorstelling. Het gebrek aan ervaring en ook wel aan spreektechniek speelt parten. Maar ik geloof dat er zoveel eigenzinnige wil in de groep bestaat, dat we van een veelbelovend debuut mogen spreken.
terug
Wilhelm Meisters Leerjaren