Vita en Violet in de pers

Boeiende vrouwen Vita en Violet door Wim Gijser Voorstelling: Vita en Violet/Chacun sa Tour Regie: José Alders Actrices: Joan Nederlof en Maureen Teeuwen. Productie: toneelgroep 'Mug met de Gouden Tand' Gezien: De Brakke Grond, Amsterdam De toneelgroep 'Mug met de gouden tand' bestaat uit jonge acteurs en actrices, die sinds 1985 voorstellingen brengen, die ontleend zijn aan de romanliteratuur en niet aan al bestaande toneelteksten. Onvermijdelijk krijgt elke voorstelling daardoor een stevig literair accent en liefhebbers van theater met veel actie en intriges komen daardoor slecht aan hun trekken. Literair theater heeft echter een eigen publiek en voor wie zich de moeite wil getroosten van enige concentratie is 'Vita en Violet' een uitstekend visitekaartje van een jong gezelschap dat in enkele jaren tijds steeds boeiender begint te worden. Onderwerp van de nieuwe voorstelling is de relatie tussen twee vrouwen uit zeer welgestelde kringen, namelijk Vita Sackville-West en Violet Trefusis, beiden geboren in het allerlaatste eind van de vorige eeuw en gestorven in respectievelijk 1962 en 1972. Er is geen poging gedaan om de levens van beide vrouwen gehoorzaam aan de hand van de feiten uit de doeken te doen. Werkelijkheid en verbeelding lopen dus door elkaar, waarbij waarschijnlijk ook een rol speelt dat sommige feitelijkheden al te zeer versluierd zijn overgeleverd. Die biografische vrijmoedigheid doet aan de voorstelling echter volstrekt geen afbreuk. De beide actrices vertellen soms hun dagboekachtige herinneringen alsof er niemand anders aanwezig is, op andere ogenblikken spelen ze op elkaar in of stellen de echtgenoten voor, die op de stormachtige en vrijwel levenslange affaire van hun vrouwen reageren. Reconstructie Uit deze reconstructie komt Violet naar voren als de meest gepassioneerde, voor wie deze relatie een echte liefde voor het leven is. Vita Saciville-West daarentegen is terughoudender, meer gericht op haar schrijfsterschap, op echtgenoot en kinderen en bij vlagen geneigd de hele relatie als een voorbijgaand avontuur af te doen. Het hoogtepunt van hun liefde valt rond het einde van de Eerste Wereldoorlog en de jaren direct daarna. In een tijd dus, toen een dergelijke liefdesrelatie volstrekt niet openbaar kon zijn of zelfs maar getolereerd werd. Opvallend is de takt en fijnzinnigheid waarmee beide actrices de toch wel wanhopige relatie beetje bij beetje gestalte geven. En datzelfde geldt voor de wijze waarop de nodige humoristische toetsen zijn aangebracht. Zo ontstaat een boeiende en genuanceerde interpretatie van de levens van twee dappere vrouwen, die in menig opzicht hun tijd vooruit waren.

Vita en Violet in de pers

24 november 1987

Meer dan een literair portret Vita en Violet door Marian Buijs Vita en Violet, Chacun sa Tour bij De Mug met de Gouden Tand Regie: José Alders Actrices: Joan Nederlof en Maureen Teeuwen. In: Studio Brakke Grond, Amsterdam t/m 28 november. Daarna elders in het land De twee actrices bekijken het publiek op hun gemak, plakken een snorretje op hun bovenlip, trekken een colbertje aan, kijken opnieuw, laten zich bekijken en verwijderen snor en jasje weer. Ze gaan rustig op de meterslange bebloemde bank zitten, die diagonaal in het speelvlak staat, klaar voor de levens- en liefdesgeschiedenis van Vita Sackville-West en Violet Trefusis, twee eigenzinnige schrijfsters uit de tijd van Virginia Woolf: Vita en Violet, chacun sa tour. 'Ik ben achtentwintig', begint Maureen Teeuwen droogjes als Vita. Als Vita, maar tegelijkertijd over Vita. Actrice én biografe die de heldin niet slaafs naar de ogen kijkt, maar haar gelijke is, zoals het programmablad nadrukkelijk vermeldt. Secce feiten mengen zich met intense gevoelens, kostelijke humor en levensernst. De Mug met de Gouden Tand is een jonge groep, waarvan vooral de actrices de afgelopen twee seizoenen opvielen in Om Eleanor en Tegen de tachtig, waarin werk van romanschrijfsters de maaksters inspireerde: Virginia Woolf, Duras, de Beauvoir en Yourcenar. In beide voorstellingen lukte het de literaire bron een theatrale kracht te geven die alleen nog in de verte met literatuur van doen had. In deze derde voorstelling blijkt deze heel persoonlijke en originele vertel-speeltrant haar beslag te hebben gekregen. Het is het verhaal van een onontkoombare en onmogelijke liefde. Vita is Violets tegenpool. Een natuurkind dat graag in bomen klimt en door de velden loopt. Maar die ook op vijftienjarige leeftijd al schrijft en leest als een bezetene. Violet is behaagziek, meer gericht op de uiterlijke kant van het leven. Vita en Violet is een 'kammerspiel' vol subtiele en dwaze vondsten die nauwgezet zijn afgestemd op de kleine ruimte van de studio. De actrices blijven nadrukkelijk zichzelf, terwijl ze iets verschikken aan hun kostuum, en zo, zichtbaar, een andere gedaante aannemen. Ze leven zich niet in, in hun personage, maar vertellen al spelend. Dat gaat zo. Teeuwen/Vita: 'Ik neem je mee naar een hotelkamer, ik behandel je op barbaarse wijze'. Terwijl ze dat zegt, blijft ze op de sofa zitten, maar de toeschouwer ziet voor zich wat ze beschrijft. Hij wordt daarbij geholpen door de spanning die tussen beide vrouwen voelbaar is. Zo balanceert het spel tussen nu, toen en alles wat daar tussenin zit. De tragische liefde tussen de twee vrouwen krijgt daardoor iets universeels. De drang om te ontkomen aan de conventies en het fatsoen van hun tijd en hun omgeving, wordt je eigen vrijheidsdrang van ooit. En tegelijkertijd scheppen de actrices een tijdsbeeld dat door het totale gebrek aan literair taalgebruik en dikdoenerij heel dichtbij komt. Dat is een bijzondere en uiterst amusante ervaring. Ernst, humor en ironie spelen tikkertje. Misschien krijgt de toeschouwer iets minder ruimte voor eigen associaties dan in eerdere stukken en wordt er wat keuriger een verhaal verteld. Misschien is de voorstelling ook wel een kwartier te lang. Maar doordat beide speelsters zich met huid en haar in het spel gooien, is Vita en Violet puur theater dat veel verder gaat dan een literair portret. Maar wel theater op de vierkante decimeter. Zo ingehouden, zo groots en meeslepend willen leven, dat is de ironie en de machteloosheid van het leven zelf.

Vita en Violet in de pers

23 november 1987

Heftige passie op gebloemde sofa door Loes Goedbloed Nog te zien: 23 tot en met 28 november Brakke Grond Amsterdam, 4 december Alkmaar, 12 december Den Haag, 16 en 17 december Haarlem, 19 december Breda en 30 december in Arnhem. Liefde versus plicht en conventies. Dat is simpel gezegd de korte inhoud van de relatie tussen de Engelse schrijfsters Vita Sackville-West en Violet Trefusys, uit de jaren '20 van deze eeuw. Hoewel zij elkaar als jonge meisjes al leerden kennen, ontstond hun heftige passie toen zij beiden reeds getrouwd en als schrijfsters enigermate gevierd waren. Vita en Violet, twee eigenzinnige dames die ondanks het feit dat hun hele denken er door beheerst wordt, maar niet kunnen besluiten er voorgoed samen vandoor te gaan. De conventies winnen het uiteindelijk van de liefde, maar de vriendschap blijft. Toneelgroep 'Mug met de gouden tand' die de voorstelling 'Vita en Violet' deze week in de Amsterdamse Brakke Grond in de regie van José Alders bracht, heeft al in eerder werk affiniteit getoond met bijzondere vrouwen. In 'Om Eleanor;' was dat naar aanleiding van Virginia Woolf, en 'Tegen de tachtig' handelde over de grande dames van de Franse literatuur: Duras, Beauvoir en Yourcenar. 'Vita en Violet' draagt duidelijk sporen van de eerstgenoemde voorstelling. De verhaallijn, het 'speelvertellen' van biografie en literatuur vormen een prachtig vehikel voor Maureen Teeuwen (Vita) en Joan Nederlof (Violet), een alibi om nu eens serieus en diepzinnig, dan weer frivool en boordevol kinderfantasie de diverse stadia uit leven en liefde van de twee vrouwen te portretteren. Op en om een gebloemde sofa, die de eindeloze verveling van het Engelse society leven uitdrukt, speelt zich hun verhaal af. Links en rechts staan koffertjes, ten teken van regelmatig reizen van en naar Londen, het Engelse platteland, Parijs en mondaine Zuidfranse oorden. Maar tevens symboliseren die valiesjes het stiekeme, gestolene van hun samenzijn en de gefrustreerde poging samen uit het verstikkende fatsoen te ontsnappen. Uitpakken is er dan ook nimmer bij. Hun botsende karakters staan dat mede in de weg. De één, Vita, het natuurmens, op één van de hoogtepunten van de voorstelling, gehuld in lappen, als veertienjarige, met een ganzenveer en omringd door honderden schrijfblaadjes, ambitieus bezig aan een toneelstuk. De ander, Violet, nuffig in roze kindertule, dromend over het leven en over de liefde. Chaque sa tour, luidt de ondertitel. 'Ieder zijn toren' zoals zij dat zelf vertalen. En twee torens blijven, de hele aangename theateravond lang.

terug

Vita en Violet