29 juni 2006
Maria / Ik ben een moeder van niks
door Anniek van den BrandIn het kerstverhaal vertelde een engel aan Maria dat zij uitverkoren was. Op de toneelschool was het een leraar die Maria Goos zei dat ze iets bijzonders kon: verhalen vertellen. Met dat talent riep ze haar twintig jaar geleden overleden moeder weer tot leven in de voorstelling 'sMoeder' -Brabants voor 'mijn moeder'.
Het zouden vijftien lunchvoorstellingen worden in het Amsterdamse theater Bellevue. Het werden er uiteindelijk 47, door het hele land. En als ze had gewild speelde Maria Goos (1956) samen met Marcel Musters 'sMoeder' nóg een jaar voor uitverkochte zalen.
,,Marcel had wel door willen gaan maar ik kan het niet. Ik vind het zwaar om avond aan avond hetzelfde te doen. De dag voor een voorstelling sta ik op de spaarbrander. Het is twintig jaar geleden dat mijn moeder is overleden, maar door de voorstelling komt ze weer heel dichtbij. Ik krijg het gevoel dat mijn leven stilstaat. Als ik schrijf, dan máák ik iets. Schrijven is een proces van je naar binnen keren, juist om door te gaan. Ik kan het niet, schrijven naast acteren. En ik mis het zo.''
Ze heeft nog altijd de twee kladblokblaadjes waarop ze als meisje van elf met een rode pen in een kinderlijk handschrift haar eerste gedichtjes schreef. Eentje over de oorlog en eentje over de liefde. Het was vlak na het overlijden van haar vader. Maria Goos bleef als nakomeling alleen achter met haar moeder, die toen al 56 was. ,,Mijn moeder was moe. Ze zei: ik ben te oud om jou ook nog op te voeden. Na het overlijden van mijn vader heeft ze anderhalf jaar niks gezegd, behalve ja en nee. Ik kreeg het gevoel dat ik haar moest redden. Zo'n gedichtje hielp dan een beetje.''
Bij ons lukt toch nooit niks, placht haar moeder te zeggen. Dus toen Maria Goos haar moeder vertelde dat ze naar de toneelschool wilde om regisseur te worden, wist die zeker dat het plan gedoemd was te mislukken. ,,Die acteurs, da's allemaal familie van mekaar, daar kom je toch nooit tussen'', meende ze. De ochtend dat haar dochter auditie moest doen, liet ze haar expres verslapen. ,,Ik kwam uren te laat binnenrennen. 'Het is inderdaad de bedoeling dat u opvalt mevrouw Goos, maar dan wel door talent', beet een docent me toe. Ik dacht dat ik dood ging.''
Toch kwam Maria Goos op de docenten- en regieopleiding van de Toneelacademie in Maastricht terecht. Daar ontmoette ze onder andere Peter Blok, die later haar man zou worden.
Het was de Vlaamse acteur Leo Beyers, destijds docent, die haar vertelde dat ze iets heel bijzonders kon. ,,We moesten een dialoog schrijven. Toen ik mijn stukje had voorgelezen zei hij: 'Als jij niet iedere dag van je leven schrijft, pleeg je zelfmoord'. Dat voelde heel erg waar.''
Ze had al stapels dagboeken, gedichten en kastenvol schrijfblokken met hele en halve verhalen liggen. Dat werden er alleen nog maar meer na de dood van haar moeder. Ze vormen de basis voor haar aandeel in 'sMoeder'. ,,Ik was 28. Mijn moeder ging dood op de dag dat ik haar voor het eerst durfde te vertellen dat er nóg iemand was van wie ik hield, van Peter. Ik was heel verdrietig. Ik kon niet meer naar huis, en ik had zelf nog geen gezin. Ik had het gevoel dat ik vanaf die dag alleen nog maar vooruit moest, dat ik nooit meer even terug kon.''
In 1991 brak Maria Goos voor het grote publiek door met de televisieserie 'Pleidooi', over het wel en wee in een advocatenkantoor. Haar volgende televisieserie 'Oud Geld' had zo mogelijk nog meer succes. Het is het verhaal van de rijke bankiersfamilie Bussink. ,,Álle grote verhalen worden verteld aan de hand van relaties. Maar ik probeer ook altijd een sfeertekening van een milieu te maken, een tijdsbeeld te schetsen. In 'sMoeder' komt, behalve het persoonlijke, ook naar voren dat in Brabant, langer dan boven de Moerdijk, een bepaalde naïviteit is blijven hangen, een soort verbazing en een bescheidenheid over het leven. Mijn moeder en Marcels moeder hadden die nog.''
Maria Goos heeft twee dochters, Roos van 17 en Saar van 12. ,,Ik kreeg weeën de dag voor de verjaardag van mijn moeder. Ik wilde zó graag dat mijn eerste kind op haar verjaardag geboren zou worden dat ik achteraf denk dat ik die weeën bijna zelf heb opgeroepen.'' Het liep anders. Na een dramatische bevalling werd Roos een dag ná haar moeders verjaardag geboren. ,,Ik wist meteen: het is ook beter zo. Dat kind moet gewoon een eigen dag hebben.''
In het seizoen 2002-2003 werd het door Maria Goos geschreven toneelstuk 'Cloaca' de theaterhit van het seizoen. In Engeland kraakten recensenten het stuk dit jaar. ,,Mijn kinderen houden met evenveel hartstocht van mij als ik van mijn moeder. Dat zag ik ook weer eens toens die Engelse recensies zo beroerd waren. Ik was er zo kapot van dat ik twee dagen alleen maar met dikke sokken aan in bed wilde liggen huilen. Kwamen de meisjes bij me liggen, vragen wat ik wilde. Ik wilde alleen maar kroketjes en die gingen ze dan voor me halen.''
Of ze haar een goeie moeder vinden? ,,Ik ben heel onpraktisch, een enorme kluns. Ik hou niet van huishouden, ik kan niet koken, ik kan eigenlijk niks. Saar kocht gisteren van die lenzen waardoor haar ogen een andere kleur krijgen. Die doe ik dan per ongeluk in een bakje met desinfecterende oordruppels voor de hond. Dat vind ik zo níet des moeders, maar het is niet anders. Ik kan ook wel dingen goed hoor. Ik kan het thuis heel gezellig maken, knus. Met kussens en kleuren en dekentjes en hoekjes en bloemen en glaasjes en lichtjes. Dat is ook niet niks.''
Ze vindt het verdrietig dat haar moeder haar dochters nooit heeft gezien. En andersom ook: dat Roos en Saar nooit kennis hebben kunnen maken met haar moeder. ,,Aan de andere kant zie ik mijn moeder ook weer terug in hen, en in mezelf. In de voorstelling zeg ik: op een dag is ze in me gevlogen. Ineens zag ik de handen van mijn moeder terug. Alleen waren het mijn handen.''
,,Ik vind het erg dat mijn moeder me alleen 'in wording' heeft gezien, dat ze doodging voordat het goed met me ging, voordat de kinderen kwamen, het succes. Aan de andere kant -ik weet: het is een tamelijk meedogenloze conclusie- kon ik pas na haar dood echt mezelf worden.''
Zelf groot geworden met het idee dat 'bij ons toch nooit niks lukt' wil ze haar kinderen meegeven dat het leven grotendeels is wat je er zelf van maakt.
© Anniek van den Brand, uit dagblad Trouw, 29 juni 2006
terug
SMOEDER