Een gezin binnenste-
buiten gekeerd
interview met Lineke Rijxman en Marcel Musters door Ingrid Bosman voor o.a. Dagblad Tubantia
Het is geen parodie op de moderne 'druk-druk-druk'-familie, al doet
de titel misschien anders vermoeden en valt er ook veel te lachen. In
Quality Time laat theatergroep mugmetdegoudentand zien dat in het
gezinsverband een vernietigende kracht kan schuilen. Marcel Musters
is de vader, Lineke Rijxman de dochter. 'Volwassenen kunnen zó
kinderachtig zijn.'
Op het oog is het een gezin uit het boekje. Vader heeft een mooie
baan bij de publieke omroep, moeder is een succesvol politica. De
zoon maakt goede vorderingen met de zwemles, zijn jongere zusje is
een slim kind. Maar dat is de buitenkant. Het laagje vernis van
belangrijke vergaderingen en telefoongesprekken met beroemdheden. De
kinderen zijn er bijvoorbeeld aan gewend dat presentator Paul de
Leeuw, schrijfster Connie Palmen of kamerlid Marijke Vos aan de lijn
hangen. Marcel Musters: 'Aan de telefoon klinkt iedereen heel
normaal. Maar dat doe ik thuis ook, wat er zich op dat moment om me
heen ook afspeelt. Je zet je telefoonstem op en er is niks aan de
hand.' Het is het verschil tussen (schone) schijn en werkelijkheid.
'Thuis keren we ons binnenstebuiten.' En dat is precies wat Quality
Time laat zien. Niet voor niets had het stuk ook Binnenstebuiten als
werktitel. En ja, in de boezem van het gezin drukt men zich niet
altijd even fijnzinnig uit. De recensent die zich stoorde aan het
grove taalgebruik heeft er dan ook niets van begrepen, reageren beide
acteurs. Musters: 'Dat is het: binnenstebuiten. Je kunt even in
iemand kijken en zien hoe banaal het eigenlijk is.' Rijxman: 'Er zit
ook nog iets anders in die paar zinnen, want meer zijn het er ook
niet. Ze zijn ontdaan van elke vorm van liefde. Waardoor duidelijk
wordt dat ze puur zijn bedoeld om te manipuleren. Dat doel dient het
óók.' Die manipulatie is een tweede natuur van de personages. En niet van hen alleen, zoals Rijxman vaststelt. 'Dat is wat je ook herkent
in die ouders. Hoe je in relaties op een bijna niet te vatten manier
zo manipuleert dat je van een ander krijgt wat je denkt dat je nodig
hebt. Als ik naar Marcel en Joan (Nederlof, red.) kijk als ouders,
dan is dat leuk en verschrikkelijk tegelijk.'
Quality Time wordt een
black-fear comedy genoemd, angstaanjagend lachwekkend, zou je vrij vertaald
kunnen zeggen. 'Maar hard of niet, er valt voor iedereen veel te
herkennen. Hoe moeilijk het is om in het hier en nu te leven, zonder de pijn en frustratie van vroeger. Hoe oud met jong omgaat' Des te opmerkelijker, vindt Musters, dat niet iedereen die herkenning op zichzelf betrekt. Of beter: dat kan toegeven. Hoe dat komt? Rijxman. 'De vorm is
hilarisch. Misschien zien mensen daardoor toch meer een ander, dan
zichzelf. En we zijn natuurlijk gewend aan ons onbewuste gedrag. Pas
als er iets met je gebeurt kun je dingen veranderen. Voordat het zover
is draait het toch om onbewust gedrag en angsten. Je kunt als
toeschouwer alleen de eerste laag (willen) zien, 'dan heb je een
ontzettend vrolijke en leuke avond.' Maar Musters hoopt toch dat
mensen uiteindelijk de mechanismen wél signaleren en erkennen 'wat
het verleden voor invloed heeft op je leven.
Het mooie van het stuk
is dat de kinderen heel wijs zijn. Dat je de volwassenheid van het
kind ziet.' Rijxman, met afgrijzen in haar stem: 'En vooral het
kinderachtige van volwassenen!' Musters: 'Zo is de vader geobsedeerd
door de gedachte dat hij er niet mag zijn, dat hij een ongewenst kind
was. Dat kleurt zijn hele leven.' Rijxman: 'Daar terroriseert hij
iedereen mee. Vooral de kinderen in dit geval.' Musters: 'Kinderen
zijn helemaal overgeleverd aan hun ouders. Ook al hebben die de beste
bedoelingen.' Vandaar ook dat sommige toeschouwers, de hilariteit ten
spijt, tot tranen toe waren geroerd, zoals Lineke Rijxman heeft
gemerkt. 'Sommigen identificeren zich met de kinderen, die je echt
gemangeld ziet worden. Het wonderlijke is dat ik me zelf ook meer met
de kinderen vereenzelvig dan met de ouders. Omdat ik hun gevecht veel
meer snap. En door hun puurheid. Als volwassene ben je al zo verdorven.' Het gezin is daarbij in feite niet meer dan een kapstok, zoals
de acteurs opmerken. 'Dit gaat over ons, over iedereen.' Daarom is
het wat Musters en Rijxman betreft ook van geen belang dat ze zelf
geen kinderen hebben. Lineke Rijxman speelt de vierjarige dochter
zonder dat ze de fysieke kenmerken van een kind probeert te
benaderen. Als haar bewegingen al een keer kinderlijk ogen, dan
gebeurt dat bijna vanzelf, legt ze uit. 'Als je een kind bent
verandert ook je motoriek.' Belangrijker was dat ze veel herkende in
het kind dat Joan Nederlof - die de tekst schreef en de moeder speelt
- voor dit stuk schiep. 'Dat kind ligt heel erg dicht bij wie ik zelf
ben. Een kleine redder, iemand die probeert van alles goed te maken
en dan de neiging heeft niet aan zichzelf toe te komen.' Bovendien is
het kind in haar nog volop aanwezig. 'Bepaalde kinderlijke aspecten
hoefde ik alleen maar op te schudden. Ik kan bijvoorbeeld plotseling
heel erg blij zijn, genieten van kortetermijndingen, maar ook
typische kinderpijn voelen, over bijvoorbeeld onrechtvaardigheid.'
Het grote publiek zal beide acteurs vooral kennen van de televisie.
Musters was onder andere te zien in de series Oud Geld, Hertenkamp en TV7, Rijxman in de advocatenserie Keyzer en De Boer en als de kettingrokende juf Titia in Kleine Pauze (die momenteel wordt herhaald bij Villa Achterwerk). Samen speelden ze bovendien in de thrillerreeks Vuurzee, over de verdwijning van een meisje in een badplaats aan de Nederlandse kust, die deze winter bij de VARA hoog scoorde. Na Vuurzee was het kleinschaliger werk bij wat ze liefkozend de Mug noemen 'heel erg fijn.' 'Lekker met z'n vieren in een repetitieruimte, ouwehoeren.' Rijxman speelde in Vuurzee
Josje, de moeder van het vermiste meisje, Musters was de lokale
onroerendgoedmagnaat Rinus. 'We hadden in Vuurzee eigenlijk nauwelijks scènes samen. Af en toe kwam jij in het café, vragen hoe het ermee stond', zegt ze tegen Musters. Ook in Vuurzee is veel te herkennen van de psychologische mechanismen
zoals die in Quality Time genadeloos worden blootgelegd, vinden de
acteurs. Zeker ook in de relaties tussen ouders en kinderen. Lineke
Rijxman: 'Het was veel minder helder uitgewerkt dan in dit stuk, maar
er zitten zeker voorbeelden in. Nou ja, het leven gaat er over. Als
je het ziet, zie je het overal.' |