"Inez en Vinoodh" in het Volkskrant Magazine van 22 februari 2003

vergroot. Foto Inez en Vinoodh: David Armstrong.

» eigenlijk is elke foto een zelfportret «

Calvin Klein wilde twee jaar geleden een andere reclamecampagne, en kwam bij INEZ VAN LAMSWEERDE en VINOODH MATADIN terecht. Klein stond op het punt om zijn imperium te verkopen, en het zou hem financieel goed uitkomen als het merk er sterk en fris bij stond. Hij wilde ook een nieuw 'gezicht' voor de campagnes - een Calvin Kleinmeisje, zoals Kate Moss dat jaren was geweest. Bovendien was de samenhang een beetje zoek in alle verschillende advertenties voor z'n jeans, ondergoed, brillen, parfum, mode enzovoort. Het was nogal nikserig', volgens Van Lamsweerde: 'Wij vonden dat de hele campagne terug moest naar de American glamour sportswear van voorheen, want dat is Calvin Klein, en niet een soort intellectueel modemerk.' De jaren ervoor hadden Van Lamsweerde en Matadin al sterk imagobepalende campagnes voor onder andere Balenciaga en Louis Vuitton gemaakt, samen met M/M, twee Parijse artdirectors waarmee ze vaak samenwerken. Die beelden voor Balenciaga, met Christy Turlington als model, hadden een soort alchemische mystiek. In de Vuittoncampagne waren amper tasjes te zien en toch schoten de verkoop en de cool factor van het Franse luxemerk omhoog. Voor Calvin Klein zochten ze twee maanden naar een geschikt meisje in Amerika en Europa, en uiteindelijk vonden ze Jessica Miller, de zeventienjarige dochter van een showgirl uit Las Vegas. Miller was knap, lekker Amerikaans, niet te preuts om uit de kleren te gaan, en flexibel genoeg om de balletachtige standjes aan te nemen die Stephen Galloway, de van het Frankfurter Ballet ingehuurde choreograaf, voor de campagne had bedacht. Ze knipten de uiteindelijke foto's een beetje slordig uit en M/M maakte een nieuw, met balpen getekend logo. 'We wilden dat de hele campagne iets persoonlijks zou krijgen; alsof Calvin zelf had zitten knippen en plakken en al telefonerend z'n eigen logo had gekrast.' Mensen riepen van tevoren: dat keurt Calvin nooit goed. En inderdaad, Klein realiseerde zich het direct: 'My marketing people are probably going to tell me I'm crazy, but I love it!', zei hij. Van Lamsweerde. 'Toen is hij er helemaal voor gegaan; nu staat het logo op T-shirts, petten, luciferdoosjes, ballonnen... Hij was zo blij. You made me look cool again, zei hij.' Matadin: 'Hij verkocht z'n bedrijf voor 700 miljoen dollar.' Het is een zondag in februari, in een restaurant om de boek van hun huis in Little Italy, New York. Op hun verzoek begint het interview om negen uur. Lekker vroeg; het begin van de dag is mooi, vinden ze. Drie jaar geleden, op de dag dat ze op vakantie gingen, besloten Inez van Lamsweerde de en Vinoodh Matadin op een ochtend plotseling om te trouwen. Ze belden om zeven uur 's ochtends wat vrienden uit bed en twee uur later waren ze getrouwd. Zo werd hun vakantie naar Bali ineens een huwelijksreis. - En, hoe werden de foto's van die vakantie? Matadin: 'We maken nooit kiekjes. We hadden tot voor kort niet eens zelf een camera, en ook geen computer. We huurden altijd alles.' Van Lamsweerde en Matadin ontmoetten elkaar twintig jaar geleden in Amsterdam, op de modeacademie Vogue. 'I k was eigenlijk al meteen verliefd op Inez', zegt Matadin. 'Maar ik had een vriendin en zij had een vriend, dus het duurde zes jaar om dat synchroon te krijgen. Wat ook wel goed was. We zijn eerst goed uitgeraasd.' Van Lamsweerde ging naar de Rietveld Academie, Matadin begon zijn eigen modelabel Lawina. Van Lamsweerde maakte de publiciteitsfoto's voor Lawina, maar ging ook voor andere jonge ontwerpers fotograferen. Matadin: 'Dat vond ik onzin. We hebben toen een jaar ruzie gehad. Het zal ook wel frustratie zijn geweest, over die verliefdheid die niet kon.' Lawina werd een aardig succes, hoewel Matadin vooral geld verdiende met de collecties die hij daarnaast voor Mac & Maggie ontwierp. 'Dat liep goed, maar toen kwam Hennes & Mauritz en was het héél snel afgelopen. Die prijzen, daar kon helemaal niemand tegenop.' Hij bleef met een knappe schuld zitten, en ontdekte zo de realiteit van een eigen modemerk in Nederland. Matadin: 'Je kunt in Nederland wel kleren ontwerpen en verkopen, maar het produceren lukt je niet. Hoe meer je verkoopt, hoe meer je voorfinanciert, en hoe groter je schulden worden. Dus toen Viktor & Rolf een paar jaar later begonnen, heb ik meteen tegen ze gezegd: ga nooit zelf produceren, hoe leuk het ook lijkt als winkels orders plaatsen. Maak nooit kleren. Totdat je een fabriek hebt gevonden die het financiert. Daarom hebben ze, heel slim, jarenlang couture gemaakt, alleen maar om het te showen. Want zelf produceren is het begin van het einde.' Vinoodh was meer tijd kwijt aan de zakelijke sores dan aan ontwerpen, en dat was precies wat hem in mode niet interesseerde. Dus stopte hij in '91 met Lawina en ging fulltime samenwerken met Inez. Ze maakten eens een foto voor Avenue, deden de styling van een Frans Molenaarshow 'omdat we geld nodig hadden' en maakten voor Molenaar en passant een paar geweldige foto's van dames in couture op de squashbaan. Hun werk werd slecht begrepen. 'Mensen vonden het extreem. Ze vonden het geen mode', zegt Matadin. Ze kregen van kunstinstituut P.S.I een uitnodiging om een jaar in New York te wonen. Van Lamsweerde: 'Dat was een eenzame en confronterende tijd. We waren zo onbeholpen Hollands. Als mensen vroegen wat we deden zeiden we: nothing. Dat moet je tegen Amerikanen dus nooit zeggen. We waren helemaal niet gericht bezig om in het buitenland te werken. We wilden gewoon mooie dingen maken.' In Holland was net tijdschrift Blvd. gestart, daarvoor gingen ze series schieten; bijna magisch realistische beelden van supervrouwen, gemonteerd in spectaculaire achtergronden, met hoogdravende teksten erbij. Het was de overtreffende trap van glossy; voor elke foto zaten ze dagenlang achter de computer te monteren en te retoucheren. De liefde met Blvd. bekoelde toen het blad een serie, waaraan ze twee maanden gewerkt hadden, plaatste zonder zichtbare credits. Ze waren zo teleurgesteld dat ze de serie naar een paar buitenlandse bladen stuurden. Het Britse maandblad The Face hapte toe, en zo begonnen de aanbiedingen binnen te druppelen: van Vivienne Westwood, Joop!, Thierry Mugler en de Amerikaanse Vogue. De vraag naar hun foto's in Nederland bleef uit. Van Lamsweerde: 'Ik geloof dat we één keer een reclamefoto voor Schweppes hebben gemaakt. Zoiets herinner ik me vaag.' Logisch dat ze, na een jaartje heen en weer pendelen tussen Amsterdam en New York, in '95 definitief naar New York verhuisden. Ook afgaand op hun glanzende, fel gekleurde en zwaar geretoucheerde werk uit die beginjaren, leek Amerika een logische stap; het deed een diepe liefde voor de Amerikaanse technicolorama vermoeden. De blije wereld van Charlie's Angels, Nasa en de esthetiek van het shoppingkanaal op tv. Van Lamsweerde benadrukt dat die vormtaal hun manier was om de mensen een spiegel voor te houden. 'Die series waren niet zozeer cynisch, als wel de verbeelding van de stereotype kijk op commercie en mode. In de gemiddelde modeserie wordt een soort weg beschreven naar geluk door middel van glamour. Wij wilden daar vraagtekens bij zetten.' Matadin: 'Andere fotografen leverden op dat moment commentaar op het modesysteem met hun grunge-fotografie. Wij zochten het meer in de overdreven verheerlijking van mode.' Nu, tien jaar en duizenden foto's verder, is hun werk een stuk ingetogener geworden. Van Lamsweerde: 'In onze modefotografie zoeken we naar een soort superklassieke schoonheid, waarbij het alleen maar gaat om het model en de kleding, niet zozeer om het concept van de foto.' Matadin: Eigenlijk het omgekeerde van waar we begonnen zijn.' Van Lamsweerde: 'Voor de Franse Vogue hebben we laatst een naaktkalender gemaakt, wat volgens mij het beste is dat we het afgelopen jaar gedaan hebben. Het is een soort nulpunt en tegelijk hoogtepunt van die puurheid. Het gaat niet eens meer over kleren, alleen maar over de persoon. Matadin: 'We waren het werken op de computer sowieso zat. Al die te ge-airbrushte beelden storen me momenteel heel erg. Je merkt ook dat mensen er tijdens fotosessies gemakzuchtig van worden. De make-up zit niet goed? Die jurk moet eigenlijk strakker? Oh, dat werken we later wel bij op de computer!' Gek eigenlijk, vindt Van Lamsweerde, dat er vaak over hun oude werk gezegd wordt dat het koud is, dat ze de modellen objectiveerden. 'Terwijl het ons juist altijd om de communicatie gaat. Dat kun je toch zelf zien, dat er communicatie tussen model en fotograaf is? Dat er een zekere chemie is? Dat is liet verschil tussen een interessante fotograaf en een oninteressante fotograaf? Goed, een subtiel gevoel van distantie zit altijd wel in hun foto's, beseffen ze. 'De warme geilheid die Mario Testino in zijn portretten stopt, dat lukt mij niet. Ik wil mensen zo mooi mogelijk uit laten komen, maar ze ook verheffen, sterk, zelfstandig en tijdloos maken.' Hun foto's zijn nooit te behaaglijk of hitsig. En bijna altijd poseert het model met haar armen omhoog. Van Lamsweerde: 'Als een model de armen omhoog houdt, strekt alles mooi, ze geeft zich over. Iemand wordt er volkomen open van, en tegelijk heel elegant. Ik geloof niet dat we ooit een sessie doen zonder die foto met de armen omhoog te maken. Zelfs Tom Cruise ontkwam er niet aan!' Ze fotografeerden Cruise voor de cover van het Amerikaanse modeblad W. Van Lamsweerde: 'Hij had direct besloten dat hij helemaal op mij ging focussen, iedereen eromheen leek in een blur te verdwijnen. Hij concentreerde zich zo op mij dat mijn foto's te open, te blanco waren. Maar ondertussen liep Vinoodh er met een kleinbeeldcamera omheen, waarmee hij hem van andere kanten schoot. Die foto's hadden juist die mooie intimiteit en stille concentratie. Bij Janet Jackson voor Harper's Bazaar werkte het laatst net zo; de meeste foto's die geplaatst zijn, zijn van Vinoodh. Daar zit meer gevoeligheid in; mijn foto's zijn te direct, te hard, terwijl we graag een zachtere ingang hebben.' Matadin: 'Dat is het heerlijke van onze situatie, dat Inez de hele sessie regisseert, waardoor ik vrij rond kan lopen. 0p mij wordt niet gelet!' Vinoodh schiet pas sinds een jaar of twee met een tweede camera mee, en het effect heeft ze verbaasd; hoe anders modellen zich gaan gedragen als ze een man met een camera voor zich zien. Fotografeerden ze Kate Moss ergens op een strand: als Inez de foto's maakte was Kate heel beheerst en waardig, en zodra Vinoodh fotografeerde ging ze zich koket en sexy gedragen. Van Lamsweerde: 'Het klinkt misschien heel feministisch, maar zo gauw er een man achter de camera staat, gaan modellen zich als een bimbo zonder hersens gedragen. Dat is nou net niet hoe ik een vrouw wil laten zien? Eigenlijk, zeggen ze, zijn alle foto's die ze maken zelfportretten van lnez. Van Lamsweerde: 'Elke fotograaf is bezig met het maken van de ideale versie van zichzelf. Dat doen Mario Testino, Richard Avedon, Rineke Dijkstra en Terry Richardson ook. Mode is toch al opgebouwd uit melancholic, nostalgie en een beetje ironie. We refereren allemaal voortdurend aan de tijd dat we tieners waren, aan de tijd dat alles begon? Matadin: 'Goeie mode is altijd een herinnering'. Van Lamsweerde: 'Dat je een paar schoenen of een kapsel ziet en denkt; oh ja leuk, toen voelde ik me zus-en-zo, toen luisterde ik naar die-en-die muziek, vond ik die-en-die films goed.'

» ik wil mensen zo mooi mogelijk uit uit laten komen «

Voor het komende seizoen ontwierp Van Lamsweerde op uitnodiging van het Amerikaanse merk Lutz & Patmos een kasjmier sweater. 'Nou ja, ontwerpen... zegt ze. 'Het zijn twee touwtjes aan een stuk stof. Ik dacht: wat wil ik nu zelf dragen deze zomer? Dit is precies zo'n (ruitje zoals mijn moeder voor me gemaakt heeft toen ik vijftien was. Daar had ik zin in: Het is maar een ludiek uitstapje - ze hebben wel gelachen om winkels die het nieuws van hei truitje hadden gelezen en die belden, of ze de hele collectie konden komen bekijken. Ze zijn geen modeontwerpers. Hoewel, als ze ooit gevraagd worden voor een jeanscollectie of een make-uplijn zeggen ze 'geen nee'. Zo hadden ze ook nooit het plan om een videoclip te regisseren. Maar ze schoten twee jaar geleden de hoesfoto voor Björk, en toen hebben ze, met hun Franse vrienden M/M, ook een clip gemaakt. Dit seizoen fotografeerden ze de mooie reclamecampagne van het Franse Dior Homme - jongens met wapperende haren. En de parfumreclames van Estée Lauder en Shiseido. Calvin Klein doen ze na twee seizoenen niet meer; door de overname van het bedrijf en de bijbehorende wisseling van de wacht is de campagne weer terug naar 'minimal niks' aldus Van Lamsweerde. 'En wij vonden twee seizoenen wel genoeg. Het was heel intens, je schiet echt maandenlang ondergoed en brillen en parfum en jeans en tassen. Je leven wordt Calvin Klein, Calvin Klein, Calvin Klein. Wéér dat ondergoed, weer diezelfde mensen.' Soms is het wel jammer dat je campagnes maar een paar seizoenen schiet, vinden ze. Ze hadden voor Balenciaga wel meer dan acht seizoenen willen fotograferen, maar het bedrijf ging vorig jaar op de commerciële toer en vond hun foto's wellicht wat te esoterisch. Opvallend is wel dat Balenciaga niet makkelijk een duidelijk alternatief voor de ijzersterke sprookjesachtige stijl van Inez & Vinoodh weet te vinden. De afgelopen weken fotografeerden ze editorials voor de Franse en de Italiaanse Vogue, Harper's Bazaar, V, W en Arena Homme Plus. Ze schieten zelf haast in de lach bij het opsommen van die lijst - het zijn de topmodebladen op aarde, en als er een hitparade van modefotografen zou bestaan, dan stonden zij hoog in de toptien.

» het dieptepunt van ideëen en recycling is wat mij betreft bereikt «

Ze voelen zich thuis in de mode, maar de wereld van tijdschriften en campagnes is er de laatste jaren niet spannender op geworden, vinden ze. Van Lamsweerde: 'Er is een nieuwe impuls nodig, want alles is volkomen uitgekauwd, alle bladen en alle campagnes lijken op elkaar. Het dieptepunt van ideeën en recycling is wat mij betreft wel bereikt? Bladerend door de traditioneel superdikke maart-nummers van de modebladen is de eentonigheid in beelden inderdaad frappant. Van Lamsweerde: 'We hadden het er laatst nog over met Helmut Newton, hoe hij vroeger alle vrijheid had, om naakt te schieten, om mensen op foto's te laten roken... Nu zijn veel bladen zo truttig en kleinburgerlijk geworden, en de betuttelende macht van de adverteerders is enorm. Leuk een jurk van Gucci met de schoenen van Versace schieten mag niet, want adverteerders willen niet met andere merken gecombineerd worden. En waarom dacht jij anders dat je honderd keer de kleren van Armani in modeseries tegenkomt? Niet omdat hij zo'n geniale ontwerper is.' Naast hun modefoto's maken ze vrij werk, dat ze zo nu en dan bij hun New Yorkse galerie Matthew Marks tonen. Ze zijn nu met een serie naaktfoto's bezig die ze pas over een jaar of twee denken te presenteren. Van Lamsweerde: 'We kijken terug naar de jaren zeventig, toen streaken bijna als een politieke daad werd gezien. Mensen gingen naaktlopen met het idee dat ze iets aan de maatschappij konden veranderen. Dat is toch een mooie gedachte? Het klinkt misschien absurd, maar ik zou willen dat foto's nog steeds dat effect hadden? Of dat nu nog kan, dat gaan ze onderzoeken. 'Het komt een beetje voort uit het naïeve idee dat je door jezelf bloot te stellen een soort antibeweging neer zou kunnen zetten. Hier in Amerika wordt er helemaal niet meer naar protestbewegingen geluisterd. Of we nu met z'n allen protesteren of niet, die oorlog tegen Irak komt er toch wel.' En wat een blootfoto daaraan kan veranderen? 'Heel simpel gesteld zou je kunnen zeggen dat er op iemand die bloot is misschien minder snel geschoten wordt dan op iemand met kleren aan.' Inez en Vinoodh werken al jaren samen met de Amsterdamse theatergroep Mug met de Gouden Tand. Als onderdeel van hun kunstproject hebben ze de acteurs laatst bloot gefotografeerd. Superkwetsbaar en tegelijk heel direct. De foto's dienen voor de theatergroep weer als uitgangspunt voor hun komende voorstellingen, en zullen ook als aankondiging voor die stukken worden gebruikt. De foto's zijn extreem simpel en droog, en dat mag ook wel, want ze vinden de meeste theaterposters in Nederland nogal overdreven en overgedesigned.

» ik vind dat we ontzettend geluk hebben gehad «

lnez en Vinoodh komen nog zo'n twee keer per jaar in Nederland. Ze zijn nooit erg blij geweest met de kritische toon waarmee de Nederlandse pers ze bejegende. Van Lamsweerde: 'Een groot verschil tussen Nederland en Amerika is dat Nederlanders de dingen al doodbekritiseren voordat er goed en wel begonnen is.' Ook gek: alleen het Groninger Museum en de Rabobank hebben werk van ze aangekocht, terwijl musea en collectioneurs in het buitenland hun vrije werk grif verzamelen. Maar de band met Nederland is niet helemaal verbroken; ze werken veel samen met Viktor & Rolf, voor alle fotosessies laten ze hun vaste lichtman Jodokus Driessen overkomen, hun vaste computeroperator Karin Spijker woont in Weesp. En ze laten met zichtbare pret een foto zien die ze voor W. hebben gemaakt, van het Braziliaanse supermodel Gisele Bündchen met een akoestische gitaar. 'Het is net Maggie MacNeal', zegt Matadin. We zitten, een paar dagen later, in hun fraaie kantoor aan huis. Grote ingelijste foto's uit de Balenciagacampagnes aan de muur, een enorme kastenwand vol tijdschriften, hun werk staat keurig gerangschikt. Zijn ze er rijk van geworden? 'Niet in de zin dat we kunnen gaan rentenieren', zegt Van Lamsweerde. 'We zijn onafhankelijk, en we verdienen genoeg om tegen oninteressante opdrachten nee te kunnen zeggen. Ik vind dat we ontzettend geluk hebben gehad, dat we doen waar we zin in hebben, en dat mensen er nog voor betalen ook. Dat is toch te gek? 'Dat we een campagne als voor Calvin Klein voor honderd procent maken zoals we dat zelf willen, en dat hij nog geaccepteerd wordt ook. We kijken elkaar wel eens aan en zeggen: hoe is het mogelijk?' Op de vraag hoe de nabije toekomst eruit ziet, kijken ze elkaar ook even vertwijfeld aan. Zullen ze het zeggen? Ach wel ja, het gonst toch al in modekringen: Inez is zwanger. 'Schattig, he?, zegt ze. 'Leuk, een nieuw iemand erbij.' Het zoontje is voor augustus uitgerekend. Het past prima in hun drukke leven, denken ze. Matadin: 'Björk zei meteen: da's ideaal, je neemt hem gewoon altijd mee naar je werk.' Van Lamsweerde: 'Ik denk wel dat hij verwend zal raken van al die mooie modellen om zich heen. Wat voor effect heeft het op een kind als hij altijd liet mooiste van het mooiste ziet?' En het moet heel gek lopen, wil hun zoontje uiteindelijk niet ooit iets in de mode gaan doen, denken ze. Mode is net als vioolspelen; je kunt er niet vroeg genoeg mee beginnen. De moeder van Inez scheef over mode voor dagblad De Tijd, de vader van Vinoodh was kleermaker in Amsterdam. En zij zijn de beste modefotografen van Nederland. Inez van Lamsweerde 1963 geboren in Amsterdam 1990 diploma Rietveld Academie. Amsterdam Vinoodh Matadin 1961 geboren in Amsterdam 1985 diploma Vogue modeacademie, Amsterdam Hun gezamenlijke CV 1992 artist residency bij P.S.1, New York 1992 PANL Fotoprijs, Nederland 1993 eerste publicatie in Blvd., Nederland 1994 publicatie in The Face, UK 1995-1997 campagnes voor Vivienne Westwood 1997 eerste tentoonstelling in Matthew Marks Gallery, New York 1997 A Rrose is A Rrose is a Rrose, groepstentoonstelling in Guggenheim Museum, New York. 1999 Maria Austriaprijs voor Fotografie, Nederland 2000 overzichtstentoonstelling Groninger Museum 1997-2003 campagnes voor Louis Vuitton, Balenciaga. Gucci, Calvin Klein, Dior Homme, Estee Lauder, Shiseido.

terug		terug naar het overzicht