uit Het Parool van 31 januari 2004



mugmetdegoudentand actueel	projecten \| werkwijze \| mugweb \| te koop \| reacties \| contact

31 januari 2004

Lekker mijmeren in een fabriekshal

Door: Hans van der Beek

In de oude Stork-fabriek, voorheen Werkspoor en nu de Factory, opent op 19 maart de Theater Fabriek Amsterdam. De plannen van directeur Viviënne Ypma, tot vorige week zakelijk begeleider van Paul de Leeuw, zijn groot: een lounge, restaurant, bar, wie weet een terras, en een programmering op basis van 'de zoete inval'. Te beginnen met een aantal maanden het percussiespektakel Mayumana uit Tel Aviv. Een gesprek met Ypma, een vrouw met veel, heel veel ideeën. 'Had ik al mijn Tupperware-avond met botox genoemd?'

Ik ruik diesel.
"Mooi hè. Ik vind het niet erg. Het vult aan wat je ziet. Dit is een oude fabriekshal, geen schouwburg met pluche, maar een industriële, robuuste plek, die tóch intiem is. Dat daar is de oude testmuur. Op dat buizensysteem werden machines zo groot als huiskamers aangesloten. Daarom ruik je hier ook die diesel het best. Voor Mayumana is deze ruimte perfect. Dat gezelschap is monumentaal, krachtig, fysiek, maar ook met humor. En vooral met percussie, en al die ketels en buizen zijn in feite een drumstel. Of beter: een orgel. Elke buis en elke koker hebben een eigen geluid. Ze zijn nu bezig hun programma aan te passen aan deze ruimte. En dat is precies de bedoeling. Deze hal doet iets met je. Als je binnenkomt, dan is het is imponerend, groots, maar toch maakt het je niet klein."
Het is nostalgie.
"Ik vind het geen nostalgie. Ik vind het gebruikmaken van je omgeving. Ik heb niks met nostalgie."
Maar dat is toch de meerwaarde van een fabriekshal zoals deze?
"Dat hier vroeger de VOC heeft gezeten? Of Stork? "
Roestend staal. Dat is toch nostalgie?
"Nee, roestend staal is wat het is. Net als deze ruimte. Ze heeft geschiedenis, en die geschiedenis geeft een meerwaarde aan het pand. Namelijk roest. En diesel. En het
is eerlijk. Dit is een eerlijk gebouw. René Waerts, die hier al enkele jaren evenementen organiseert, heeft deze hal niet wezenlijk onttakeld, alleen de muren bruin geschilderd en asfalt op de vloer gelegd. Verder is hij lichtontwerper van beroep, dus heeft hij met licht mooie accenten gegeven aan de kranen die hier hangen, of diepte gecreëerd door de naastgelegen hal te verlichten. Maar met de fabriekssfeer is niet gesjoemeld."
Roest, geschiedenis, eerlijk. Dat vertaal ik gewoon als nostalgie.
"Dat mag. Ik noem het science fiction. Wat ik nostalgisch vind, is The Sound of Music. Ik heb enkele jaren de programmering gedaan in het Oude Luxor Theater in Rotterdam, en daar ben ik de Sound Of Music-meezingbioscoop begonnen. Mensen kwamen verkleed als een karakter uit The Sound of Music, als non of edelweisje, zingend het theater binnen. Dertig man, vermomd als non, in de bus vanuit Woerden - die komen binnen en de avond kan al niet meer stuk. Dát was puur nostalgie. Dat was zwelgen in de zaligheid van toen we nog jong waren en die tijd graag terug willen. Romantiek, tegen de valse romantiek aan. Dit theater is geen nostalgie. Dit is hedendaags gebruik van de dingen van vroeger. Dit gebouw ligt voor mij juist heel erg in het heden. Ik loop hier nu, en ik beleef nu wat er in het verleden uitstekend is neergezet."
Bent u een nuchter mens?
"Zakelijk wel, privé helemáál niet. Ik heb realiteitszin, dat is nuchter. Maar ik kan ook heel erg geëmotioneerd raken als ik iets prachtig vind. Dan kan ik de realiteitszin helemaal uit het oog verliezen. Dat wil ik met de Theater Fabriek ook bij mensen bereiken. Dat je ze in het hart raakt."
Is dit waar het meisje Viviënne Ypma vroeger van droomde, een eigen theater?
"Op de lagere school had ik een beste vriendin, wij woonden tegenover elkaar, en we hadden een club, de Vivelsia."
Samen met Els dus.
"Ellen. De Vivelsia had twee poten: een tijdschrift en een theater. Met kant-en-klare voorstellingen reisden we langs tantes en ooms. We hadden er ook de Vivelsia-krant bij, en programmaboekjes. Het aardige is dat ik in dat theater terecht ben gekomen, en Ellen in de uitgeverijwereld. Ellen is Ellen Verbeek. Zij is getrouwd met Derk Sauer en is hoofdredacteur van de Cosmo in Moskou. En eigenlijk deden we toen al in het klein wat ik nu in het groot doe. Iedereen die kwam kijken, kreeg een rol in de voorstelling. Ik weet nog dat we naar tante Zus gingen in Nijmegen. Tante Zus was niet getrouwd en dat vonden wij wel zielig. En wij zagen dat ook niet meer goed komen. Toen hebben wij van ons ijsgeld een goudviskom gekocht en twee goudvissen. 's Avonds hadden we een sketch in een dierenwinkel en iedereen had een opdrachtje. De rol van tante Zus was dat ze twee goudvissen wilde tegen de eenzaamheid, en die kreeg ze toen."
En die mocht ze houden?
"Die móest ze houden. Die oudste vis heeft wel twaalf jaar geleefd. Toen die ook doodging, kregen we ook allebei een keurige overlijdensannonce."
Welke meezingmusical ziet u in deze fabriek?
"Meezingen is net als dit gebouw. Je ondergaat het. Het doet iets met je. Je bent daadwerkelijk aanwezig, als je er bent. Mensen vinden het heel erg fijn mee te doen met iets wat op het podium gebeurt. En dat is precies de basis van waaruit ik hier wil gaan programmeren. De grote schouwburgen en theaters - en ook de meeste kleinere trouwens - kijken wat het aanbod is van impresario's en daar kiezen ze uit. Maar ik wil niet regulier programmeren. In het Oude Luxor kon ik mijn eigen gang gaan, omdat de gemeente elk half jaar besliste of het gebouw zou worden gesloopt voor een grote flat met een hotel en nieuw theater, of dat we nog een half jaar uitstel kregen. Zolang die projectontwikkeling nog niet rond was, kon ik daar vrij programmeren. Toen dacht ik: dít wil ik doen, maar dan wel in mijn eigen stad. Wat mij aardig lijkt, is een aantal grote voorstellingen uit het A-circuit uit het buitenland hier neer te zetten. Niet automatisch de reguliere Nederlandse producties, want daar bestaan al plekken voor. Maar voor zo'n Mayumana is nu geen plek. Zij willen hier jaarlijks terugkomen, en workshops geven, en na afloop jammen met het publiek."
"En ik zou het heel leuk vinden hier televisieprogramma's op te nemen, en ik kan me ook voorstellen dat hier persconferenties worden gehouden. Dit is een plek waar je gemakkelijk kunt komen, dicht bij Centraal Station, en er is veel plaats om te parkeren op het terrein."
"Maar ik vind het moeilijk om verder al concreet namen te noemen, want ik ben nog bezig met vergunningen en ik moet nog de contacten leggen."
We zijn aan het mijmeren.
"Goed, we mijmeren. Het lijkt me geweldig om een avond met woonwagenkampers te hebben, met het Rosenberg Trio en Frans Bauer en zijn twee neven die ook in de muziek zitten en andere kampers die muziek maken. Met vrouwen met hoge, blonde haren, diepe decolletés, pronte borsten, rode lippen - lekker meedeinen. Dat is één. En soms zit ik in het café met muzikanten en klikt dat onderling. Die zouden wel eens een week met elkaar muziek willen maken. Niet meteen met een theatertour het land in, maar met gewoon één plek, één week. Ik wil wel een avond Zing mee met de zachte G. Of Zing mee met je moerstaal; een Rotterdammer en een Hagenees en een Tukker en een Limburger. Nogmaals, ik noem namen, maar ze weten nog van niks en misschien zeggen ze: donder op. Maar ik zou het leuk vinden Bert Visscher samen met Gé Reinders een lied in het Rotterdams te horen zingen, onder aanvoering van Waardenberg & De Jong en John Buisman. Of met Harry Jekkers. Daar bereik je een breed publiek mee."
En iets voor kinderen?
"Zeker. Ik ben in contact geweest met Disney. Ik kan me voorstellen, en daar zijn al gesprekken over: een meezingbioscoop met Disneyfragmenten. En tegenwoordig kun je beelden manipuleren, dus je kunt kinderen die als Sneeuwwitje binnenkomen, filmen en die Sneeuwwitjes in de film laten meezingen. Dat is natuurlijk geweldig. Als dat doorgaat, kom dan maar lekker hier op woensdagmiddag en zondagmiddag."
En Paul de Leeuw, mag ik aannemen?
"Als het aan mij ligt, en aan hem, gaat hij natuurlijk zijn dingen hier doen. Zeker nu het Nieuwe de La Mar verbouwd gaat worden, is er niet echt plek voor hem in de stad. Het ligt voor de hand dat hij hier komt. We hebben net een heel succesvolle koffie-concertentour achter de rug. Zondagmorgen elf uur - ik heb nog nooit zo'n intens gelukkig publiek naar buiten zien komen. Dat zie ik hier wel, op zondagmorgen met Paul een koffieconcert."
En eerder noemde u al een avond voor mannen die niet kunnen zingen.
"Dat is al een oud idee en het was eigenlijk de aanleiding om voor mezelf te willen beginnen. Dat was in de tijd dat Freek de Jonge overal werd aangevallen dat hij niet kon zingen. Ik dacht: hoezo? En Huub van der Lubbe zei toen in Zomergasten dat hij niet kon zingen. Toen dacht ik ook: hoezo? Een avond met mannen die niet kunnen zingen, wat lijkt me dat leuk. Ik dacht: dát is wat ik wil. Ik deed toen nog de programmering van het Oude Luxor, maar toen dacht ik: als ik A in de krant lees, en B op de televisie hoor, en C in de kroeg, dan wil ik daar iets mee kunnen doen."
"Zo las ik dat impresariaat Jacques Senf het kozakkenkoor naar Nederland haalt. Het lijkt me ontzettend leuk om hier een avond te hebben met Russen en Polen, en meezingen en wodka en slivovitsj, en borsjt. Zo'n avond, met elkaar zingen en tranen en heimwee. Volgens mij vinden mensen dat leuk."
"Omgekeerd hoop ik natuurlijk dat het zo zal lopen dat mensen weten dat dit een plek is waar dit kan. Dus die mensen zitten zelf in het café en die denken: dát gaan we doen, en we gaan Ypma bellen."
U gokt op het grote publiek?
"Ja, dat heb ik ook nodig, want ik ben een ongesubsidieerd theater. Had ik al mijn Tupperware-avond met botox genoemd? Maar daarnaast zijn er dingen die ik zelf heel erg spannend vind en waarvan ik me afvraag of er een groot publiek voor is. Ik zit in het bestuur van Mug met de Gouden Tand, en die gaan mij heel erg aan het hart. Ze maakten bijvoorbeeld Hertenkamp. Onlangs hebben ze een project gedaan waarin Inez van Lamsweerde en Vinoodh Matadin het hele gezelschap naakt hebben gefotografeerd, levensgroot. Dat zijn op zich al mooie foto's, maar een Parijse schrijfster heeft daar portretten bij geschreven, zonder hen echt te kennen. En de Mug wil iets met die foto's in een soort performance-achtig iets. Ik kan me voorstellen dat je hier iets prachtigs kunt organiseren met foto's van Inez en Vinoodh en een performance van de Mug, en daarbij een modeshow met Victor en Rolf. Dat je combinaties tussen verschillende disciplines maakt. Als je de juiste mensen met elkaar in contact brengt, moet het raar lopen als die elkaar niet inspireren."
En nog meer meezingbioscoop? The Rocky Horror Picture Show, of is dat platgetreden?
"Daar heb ik niets mee. Dan organiseer ik liever in de zomer een keer een Hete Nacht. Met films zoals Gone with the Wind. Daar zit zó veel hitte in. Dat soort films, met luchtige kleding en prachtige dames en hitsige heren en dan feest. Kijk, je hoeft niet de hele tijd naar de film. Je kunt ook iets drinken of eten, en dan ga je weer even naar Cat on a hot tin roof."
Wild at heart.
"Ja, dat. Zo kun je wel meer bedenken. Je hoeft niet per se mee te zingen om toch iets te ondergaan. Op het moment dat mensen zeggen: 'Ha fijn, ik heb een Hete Nacht, ik trek een mooi jurkje aan,' dan komt iedereen ook binnen met een uitstraling: het wordt een hete nacht en ik heb een mooi jurkje aan. Dan krijg je, in mijn fantasieën allemaal, ook zo'n sfeer. En dat allemaal in de robuuste kracht van deze fabriek. En ik richt me niet alleen op hippe mensen. Het lijkt me ook ontzettend leuk om feesten te houden met bejaarden, die tegenwoordig geen bejaarden meer heten. Ik bedoel: bestaat de Dutch Swing College Band nog? En is er misschien een Idols te bedenken voor mensen boven de zestig, die al die liedjes van vroeger mee kunnen zingen?"
Aan ideeën inderdaad geen gebrek.
"Maar ik moet het wel nog allemaal zien te verwezenlijken. Achter deze hal is bijvoorbeeld een kade en ik kan me voorstellen dat je met het bootje vanuit bijvoorbeeld het Centraal Station hier kunt aanmeren."
Een tweede Amsterdam Plage?
"Dat zie ik ook wel. Met lange tafels met rosé en heel lekkere hapjes. En dan ga je naar de voorstelling en daarna ga je met het bootje weer terug.''
En zand en zitzakken.
"Nogmaals, we zijn nog maar net begonnen. We moeten dat nog allemaal aanvragen, en je moet het ook netjes doen: dat je geen overlast veroorzaakt. Er staan nu al containers achter de hal om het geluid tegen te houden. Ik woon zelf in deze buurt, en ik wil dat de mensen dit ervaren als een prettige aanvulling op hun dagelijks leven, niet dat ze er overlast van hebben. Ik wil ook iedereen uit de buurt uitnodigen. Kom maar kijken naar Mayumana. Vol is vol, maar u hoeft niet te betalen en kom maar kijken, dan voelt u wat het is en dan kan ik vertellen wat de plannen zijn. En de school hier in de buurt wil ik ook uitnodigen: kom maar een met zijn allen muziek maken. Als ik iets kan doen voor het culturele leven zou ik dat fijn vinden. Want dit is zo'n mooie plek, daar moet je meer mee kunnen. Dit kan een trekpleister worden."
Met binnenkort een perfecte tramverbinding naar het Leidsplein.
"Precies. Iets is niet zomaar de plek waar je wil zijn en gezien wil worden in de stad. Soms kan iets stoms dat bepalen, zoals een tram of niet."
Hoe kan het dat Joop van den Ende al jaren loopt te steggelen voor een mooie ruimte,
en dit wordt in een paar weken in elkaar gebeukt?
"Met steun weliswaar van Joop van den Ende Theaterproductie, die mij hier Mayumana-achtige producties garandeert. Het is natuurlijk wel bij de gratie van dit soort producties dat ik dit kan doen. Maar waarom Joop dat meer moeite kost: het gaat bij hem bijvoorbeeld over het Nieuwe de la Mar, dat op het allermooiste plekje van Amsterdam staat, aan de Marnixstraat, de allercentraalste plek, waar al een enorme theatergeschiedenis ligt. Daar zitten vergunningen aan vast en eerdere afspraken en meerdere belangen dan alleen zijn verlangen."
"In deze hal zit geen andere verplichting. En dit is maar voor uiterlijk vier jaar, maar misschien nog wel korter. Dan wordt het pand gesloopt."
Zit u weer in een soort Oude Luxor.
"Ja, maar ik vind het wel lekker. Daarna komt er wel weer iets nieuws. Want het staat inderdaad vast dat dit tijdelijk is."
Is het niet zonde een imposante fabriekshal zoals deze af te breken?
"Ik zou zeggen: richt een fanclub op voor het behoud van dit pand. Maar ik denk wel: wie dan leeft, wie dan zorgt. Eerst maar eens kijken of wat ik in mijn hoofd hebt, lukt in deze stad. De mensen moeten wel de weg weten te vinden. Iedereen uit heel Nederland kan komen, graag zelfs, maar mijn theater wordt, hoop ik, in eerste instantie een theater voor Amsterdammers."
U bent op een culturele missie?
"Ik mis heel erg een plek waar ik niet een half jaar vantevoren een kaartje moet reserveren. Ik zou hier graag een plek van willen maken waarvan mensen zeggen: ik weet niet wat er is, ik ga er naartoe en hopelijk is het leuk, maar dat zal wel. Ik ben niet op een missie, maar ik zou graag artiesten en kunstenaars een plek bieden waar ze met hun ideeën terecht kunnen, op korte termijn, en niet pas over anderhalf jaar in de Hanzehof in Zutphen."
Hoe gaat het met tante Zus?
"Goed. Ze heeft geen nieuwe goudvissen. Ook geen man trouwens."
Zij krijgt hier een ereplekje?
"Nou, er zijn heel veel ereplekjes, Ellen krijgt er sowieso één. Ik hoop ook echt ooit nog samen iets groots en meeslepends te doen. Vivelsia bestaat nog, jazeker. Vivelsia gaat nooit verloren. Dat stond al in ons lied."
Mag ik vragen een klein stukje te zingen?
"Ik kan het helemaal zingen. Het is geschreven toen we vijf of zes waren, maar de strekking blijft overeind: 'Vivelsia, Vivelsia, Vivelsia. Je mag er niet, je mag er niet, je mag er nooit af. Ook al wil je het, ook al wil je het, ook al wil je het nog zo graag.' Dus wij voorzagen kennelijk toen al ruzie, maar we zien elkaar nog steeds."-

terug

mugmetdegoudentand