Michiel van Erp in de Squeeze



mugmetdegoudentand actueel	projecten \| werkwijze \| mugweb \| te koop \| reacties \| links \| contact

juni 2003

foto: Carin Verbruggen

Lang leve Michiel van Erp

Door : Sander Groen, www.sandergroen.nl

Michiel van Erp maakte 'de mooiste televisie van de afgelopen jaren'. Helaas is Lang leve dood. Nu maakt hij de bewoners van Hertenkamp wegwijs in de gemanipuleerde realiteit van de Koekoeksclub. Hij presenteert de dood van Claus als tragikomedie. En wie weet, wordt hij bekeerd tot hetero.

"Kijk nu wie er aankomt. 't Is niet te geloven. Het lijkt wel of het helemaal bij de scène hoort!" In Lang leve de homo zien we het übernichterige bridgepaar Hans en Wim voor en tijdens hun grote avontuur op de Gay Games in Sydney. Veertig minuten lang schuiven ze kibbelend door het beeld. Aan de bridgetafel: "Als ik wat vraag, bemoei jij je er dan niet mee!" Schuddebuiken voor de kijker. Maar daar blijft het niet bij, want op subtiele wijze wordt tegelijk duidelijk dat het tweetal dól op elkaar is. Hoewel je met gekromde tenen kijkt, kun je het niet helpen: als de aftiteling door het beeld rolt, ben je van die twee gekke ouwe nichten gaan houden. Laat dat maar aan Michiel van Erp over.

Heiligverklaring
Michiel van Erp (39) verwierf faam met Lang leve, de langlopende reeks televisiedocumentaires waarin gewone mensen op een buitengewone manier geportretteerd werden. Altijd met humor én respect. Schilderijtjes van kleinmenselijk (on)geluk in de provincie. De Volkskrant repte van 'de mooiste televisie van de afgelopen jaren' en Het Parool jubelde: 'Van Erp moet heilig verklaard worden.' Van Erp kreeg voor Lang leve een eervolle vermelding van de Nipkov-jury en hij won prijzen op buitenlandse filmfestivals. Zijn lange documentaire Vergeet mij niet, over het leven na de Zangeres Zonder Naam, werd genomineerd voor een Gouden Kalf.

Nog grinnikt Van Erp als hij aan dat laatste terugdenkt. "We zaten in onze nieuwste kleren bij die Gouden Kalveren-uitreiking. Ik was daar nog nooit geweest, voor mijn gevoel zat ik bij de Oscars. Er waren nog twee documentaires genomineerd, een over iemand die op zoek was naar z'n vader en de ander over zelfmoord. Daarvan werden heel diepe fragmenten vertoond, in die serieuze setting met allemaal mensen in smoking. En toen kwam er uit die Zangeres Zonder Naam-film ineens iets vreselijk mierigs. Als die mensen niet wisten wat ik doe, moeten ze gedacht hebben dat de jury in de war was."

Doodsbedreiging
Een Van Erp-documentaire herken je zo. Een kitscherige leader en olijk niets-aan-de-hand-muziekje zetten de toon, gevolgd door een handvol kolderieke momenten en persoonlijke ontboezemingen, aangemoedigd door Van Erps onbenullige vragen. "Ja, daar sta ik om bekend. Maar ze werken wel, ha ha." Dat niet iedereen daar vrolijk van wordt, bleek na de uitzending van Lang leve Sparta. De fans van de voetbalclub waren furieus. In het clubblad werd de aflevering omschreven als 'een overdosis Frans Bauer-thematiek met een quasi-intellectueel sausje'. Van Erp: "Sparta zou degraderen en het leek mij mooi om dat te volgen. Maar dat is een pijnlijke situatie voor een voetbalclub. Wij filmden dat vanuit de mensen die om het stadion wonen. Dat liep uit de hand. Die voetbalsupporters waren boos. En da's gevaarlijk. Ik kreeg doodsbedreigingen. Heel veel, tientallen. Daar lag ik wel wakker van."

Onschuldiger was de kritiek op de bridgenichtenepisode, Lang leve de homo. Geheel onverwacht kwam die uit Van Erps eigen kennissenkring. "Ze waren boos omdat er zulke nare homo's geportretteerd werden. Dat was slecht voor de homo-emancipatie. Jezus, dacht ik, is dat nog steeds een issue? Ik vond ze helemaal niet naar, hoogstens wat eigenzinnig. Die aflevering ging eigenlijk niet over homoseksualiteit, maar over het hebben van een relatie. Het leek wel of ze al honderd jaar bij elkaar waren, al ruziënd. Dat is geestig, maar je kon ook zien dat ze niet zonder elkaar konden. Ik portretteer mensen zoals ze zijn, met hun goede en slechte kanten. En deze mensen zíjn zo. Zij hebben er zelf ook om gelachen. Ze vonden wel dat ze ver gegaan waren, maar uiteindelijk waren ze er blij mee."

Dankzij Lang leve kon Van Erp niet meer stuk bij de televisierecensenten. Hun theatercollega's dachten daar heel anders over, toen theatergroep Mugmetdegoudentand Van Erp vroeg om zijn kunstje op de planken te brengen. 'Regisseren voor toneel blijkt een vak apart', schreef een recensent knorrig. Van Erp: "Het eerste toneelstuk, Mexico, werd nog redelijk welwillend ontvangen. Maar het volgende, Tourist, boorden ze volledig de grond in. Laat het me lekker uitzoeken, denk ik dan. Ik noem mezelf geen toneelregisseur. En ik sta toch niet meteen met een voorstelling in de Stadsschouwburg? Maar ik vind het wel erg als in de krant staat dat ik iets niet kan. Ik kwam erachter dat ik dat niet gewend was, want over Lang leve werd altijd heel positief geschreven. Maar het is niet zo dat ik na zo'n recensie denk: ik moet maar stoppen."

Spermacel
Michiel van Erp werd getogen in de Eindhovense wijk Stratum. "Een heel gewone familie. Mijn vader had een muziekwinkel. En hij gaf muzieklessen, dan stond mijn moeder in de winkel. We hadden een heel klein huis en de hele dag kwamen er mensen op bezoek voor die muzieklessen. Ik was eigenlijk nooit alleen, er was geen plek om rustig te zitten. Daardoor was ik al vroeg gewend om naar andere mensen te kijken. Dat zie je in mijn werk terug. Ik was ook niet zo'n haantje de voorste in de klas. Ik keek altijd, en oordeelde. Toen al. Ik ging het huis uit toen ik 18 was. Ik had auditie voor de Toneelschool gedaan, maar ze vonden me te jong. Toen ben ik in Delft Industrieel Ontwerpen gaan studeren. Dat heb ik afgemaakt, maar tegelijk ging ik als acteur werken bij een jeugdtheatergroep. Daar moest ik een spermacel spelen. Goed was ik niet, maar ik had wel werk. Dat vond ik heel knap, ha ha."

Vier jaar als middelmatig acteur vond Van Erp genoeg. Via via kwam hij bij de televisie terecht. "Ik vond dat ik iets anders moest doen. Aan een vriendin die bij de VPRO werkte, vroeg ik of ik daar stage kon lopen. Dat kon niet, maar ze vroeg wel of ik ideeën had. Ik zei dat ik die wel had en dat ik de volgende week wel even langs zou komen. Dat was helemaal niet zo, dus moest ik ze ter plekke verzinnen. Het hoofd van de VPRO vond ze leuk en ik mocht ze gaan doen. Bij de voorloper van Villa Achterwerk, dat toen nog gepresenteerd werd door die drie mollige dames. Daar ben ik in het diepe gegooid. Ik ben mijn eigen programma's gaan maken en heb er ook een paar gepresenteerd. Eigenlijk deed ik dat op dezelfde manier als nu: ik stelde wat naïeve, dommige vragen. Gewoon zoals ik ben. Een beetje tuttig."

Homoteddybeer
Met een nieuw programma-idee, een portrettenserie over gewone mensen in de provincie, vond Van Erp geen gehoor bij de VPRO. Hij vertrok naar de VARA, waar hij Lang leve mocht gaan maken. Ineens kwam die tuttigheid goed van pas. "Ik geloof niet dat ik anders ben dan hoe ik me in mijn programma's opstel. Het is wel te zien dat ik homo ben, ja. Ik kom wel eens tussen mensen terecht die er even mee worstelen hoe ze daarmee om moeten gaan. Maar ik denk dat het een voordeel is. Vanuit alle homoclichés gedacht: ik ben een luisterend oor, iemand met wie je over je gevoel kunt praten. Soms gebruik ik het ook wel. Ik denk dat mensen homoseksualiteit niet als een bedreiging zien, maar eerder als iets lievigs of grappigs. Schattige homoteddybeertjes."

Met Lang leve de burgemeester is begin dit jaar de bejubelde serie definitief begraven. Van Erp gooit het over een andere boeg. In de opvolger " stort hij zich op de participerende journalistiek. "Ik ben het observeren een beetje zat. Ik kijk altijd van een afstand naar dingen. De toeschouwer staat nooit op het veld. Het lijkt me spannend om directer te reageren. Nu zeg ik vaak: 'Oh ja?' maar nooit: 'Ik vind het helemaal niks wat u zegt'. Als ik participerend aanwezig ben, dus ook in beeld, wordt er van mij ook een reactie verwacht. Ik denk dat dat meer oplevert en dat ik dichter bij de mensen die ik portretteer, kan komen. We gaan een eerste aflevering draaien in Amerika, bij een groep waarbij je hetero kunt worden, als je homo bent. Daar ga ik voor, ja. Ik moet daar wel een balans in vinden, want het is ongeloofwaardig als ik zeg dat ik echt hetero wil worden. Zij willen mij toch wel hetero maken, hoor, of ik nou wil of niet. Ik ben wel benieuwd of het ze lukt, ha ha."

Manipulatie
"Op avontuur" komt pas in het voorjaar van 2003 op de buis, maar Van Erp-fans kunnen nu al hun hart ophalen. Sinds 4 mei is de Koekoeksclub te zien. Een gecombineerde drama- en documentaireserie die zich wekelijks afspeelt in de actualiteit. "Na Hertenkamp en TV7 wilde mugmetdegoudentand niet weer een dramaserie doen. Ze wilden iets nieuws waarbij ze kunnen improviseren. Er zijn vijf acteurs die we iedere week een rol geven in de werkelijkheid. We nemen nu de pilot op, die zich afspeelt in een ziekenhuis tijdens een voorlichtingsbijeenkomst over Sars. Dat is allemaal echt. Maar in dit geval is Joan Nederlof ook verpleegster en Maureen Teeuwen arts in opleiding. We hebben verhaaltjes geschreven die zich achter de schermen afspelen van die bijeenkomst. En we gaan nu met die proefaflevering kijken of alles ook werkt zoals we het bedacht hebben."

de Koekoeksclub wordt steeds opgenomen in de week voorafgaand aan de uitzending. Veel is afhankelijk van het toeval. Maar Van Erp maakt zich geen zorgen. "Het gaat niet óver de actualiteit, maar het speelt zich erbinnen af. Dat is een verschil. We zijn geen actualiteitenrubriek. Ik dacht dat het mooi zou zijn als je de werkelijkheid ietsje zou kunnen verheffen. Door een acteur in de werkelijkheid te plaatsen, kun je die manipuleren. Ik vind het interessant om dat in de war te gooien en te kijken wat er gebeurt. Volgens mij is het niet eerder gedaan. Ik wil kijken of dat leuke of spannende televisie oplevert. Hoe is het als je manipuleert? En is manipuleren per definitie slecht? Wat wil je ermee zeggen of laten zien? Ha ha, geef ik een te serieus antwoord? Het is een precair onderwerp. Want moet ik dan mijn hele leven hetzelfde blijven doen? Nee. Negen jaar lang heb ik Lang leve gedaan. Erg hè?"

Huilende prinsjes
Eén nawee uit het Lang leve-tijdperk hebben we nog tegoed. Op 6 oktober, de sterfdag van Prins Claus, wordt Van Erps tweede lange documentaire uitgezonden. "In die film zie je wat er leeft onder het volk in de tien dagen tussen Claus' overlijden en de bijzetting. Wat mijn favoriete scène is? We waren terechtgekomen bij twee zussen in Rijswijk, die daar eerst met hun broer woonden. Hij was even oud als Claus, maar een jaar eerder overleden. De prins ging dood en zij woonden langs de route. Daar waren ze blij mee, want dan zagen ze de kist voorbijkomen. Tegelijk was het een eerbetoon aan hun broer, want hij voelde zich verwant met Claus. Terwijl je voor het eerst de prinsjes huilend naast de kist ziet staan, zijn wij op meerdere plekke tegelijk: bij Maartje van Weegen in haar mobiele studio, die zusjes, de begrafenisondernemer en een radioreporter tussen het publiek. Het is vreemd om die verschillende mensen hetzelfde te zien beleven. Geestig en droevig tegelijk."

"Hoe Lang leve Michiel van Erp er uit zou zien? Over mijn leven? Die zou ik helemaal niet maken. Ik bereid m'n programma's voor en ik neem ze op. Zo breng ik mijn dagen door. Ik ga eens uit eten, lees een boek, kijk tv of bel mijn vrienden. Ik heb geen hobby's en ik sport niet. Saai, hè? Ik heb wel een leuke buurman, een boer. 's Zomers telt hij twee keer per dag de schapen. Dat moet, want als ze omvallen, komen ze niet meer overeind. En dan gaan ze dood. Bij het hek maken we dan een praatje. Soms bomen we wel een uur over de buurt en zo. Ja, dat zou een mooie Lang leve-scène zijn."

terug

mugweb