Joan in Esta


(English summary)
mugmetdegoudentand actueel	projecten \| werkwijze \| mugweb \| te koop \| reacties \| links \| contact

Buiten het toneel spring ik nooit uit de band

Neurotisch, hitsig of overspannen, ze speelt het allemaal als de beste. Voor haar rol van tobberige soapdiva Grace Keeley in VPRO-serie Hertenkamp kreeg ze zelfs een Gouden Kalf. Een gesprek met de verrassend bedaarde tegenpool van haar typetjes: actrice Joan (spreek uit als jo-an) Nederlof.

Interview Saskia Legein

'Arrogante paardenlul. Vieze vuile neuk-puist. Ik maak je helemaal kapot!' en 'Ophouden nu! Anders geeft mamma je een ontzettende dreun voor je kop!' schalt het over het podium tijdens de voorstelling Quality Time. Het komt uit de mond van een anorectische politica met verlatingsangst, gespeeld door Joan Nederlof, die het stuk ook geschreven heeft. Het zijn schrijnende taferelen, maar het publiek buldert. Het was dit voorjaar zelfs zo succesvol dat het volgend jaar in reprise gaat. Ook in haar nieuwe stuk Mug Inn, dat ze nu aan het schrijven is en waarmee ze vanaf 7 november in het theater staat, probeert ze de tijdgeest weer te geven. In vier afleveringen komen de alter ego's van de leden van het toneelgezelschap mugmetdegoudentand voorbij. Joan: 'Marcel Musters speelt een Turkse horecabaas van de tweede generatie, Frank Houtappels is barfly Bertie, Michiel van Erp een arts met alcoholische neigingen en ik speel zelf Merel, een alleenstaande moeder met twee opgroeiende puberzonen. Eigenlijk is het een verzameling gesprekken aan de bar van een cafe. Veel onderwerpen die je in de krant ziet staan, zoals de mondigheid van burgers, passeren de revue.' Pijnlijke gebeurtenissen voeren ook in dit stuk weer de boventoon: Bertie beleeft een terugval in de cocaïne door een heftige nacht met een allochtone drugskoerier en Merel wordt ontslagen als buurtmoeder omdat ze te verlegen was om op straat iemand aan te spreken. Bertie tegen Merel: 'Heb jij wel eens nagedacht over een mediacursus? Daar leer je jezelf neer te zetten als product. Dat zou helemaal zo slecht nog niet zijn. Het maakt niet uit wat je zegt in deze wereld, maar hoe je het zegt!' 'Het is natuurlijk een enorme uitvergroting', zegt Joan. 'Ik maak graag iets over de onder-liggende lagen van menselijk gedrag. Door die uitvergroting lijkt het te gaan over ontsporende mensen, terwijl het eigenlijk gaat over overtuigingen die je als mens hebt en die pas zichtbaar worden als je in paniek bent.

In Quality Time heb ik een gezin als metafoor gebruikt omdat kinderen niet kunnen ontsnappen, dus die maken situaties veel tragischer. Ik wilde een verhaal vertellen over volwassen mensen die nog steeds denken dat ze afhankelijk en hulpeloos zijn. Gevangen zitten in je eigen overtuigingen gaat ten koste van alles en iedereen om je heen. We kregen veel positieve recensies en een paar negatieve. In de Volkskrant was de strekking: 'Het gaat nergens over, dat kinderen net zo erg worden als hun ouders. Een irritant stuk.' Dat iemand twee jaar werk zo samenvat in een van de grootste kranten van Nederland, zit me dwars. Die man heeft het niet begrepen. Oordelen lijken de laatste jaren steeds uitgesprokener te zijn omdat recensies lekker weg moeten lezen. Daar sta je als maker machteloos tegenover. Uit dit soort heftige reacties haal ik trouwens wel vaak mijn onderwerpen. Als iemand zo reageert, moet er toch iets zitten? Weet je wat het is,' zegt Joan peinzend,'mensen snappen metaforen niet meer. Ze nemen alles wat ze zien letterlijk.'

Typetje versus huismus

'Ik ben iemand van grote tegenstellingen. Enerzijds hou ik ontzettend van spelen en op het toneel staan, anderzijds ben ik ook een huismus. Uit de band springen met roken of drinken of zo, doe ik eigenlijk nooit. Begrijp me niet verkeerd; ik mag graag drinken. Maar ik word sowieso doodziek als ik twee glazen drink met een sigaret erbij. Bovendien heb ik het gevoel dat ik op het toneel avontuurlijker uit mijn dak ga dan met een fles wijn of een shopaanval bij H&M. Komedie vind ik hartstikke leuk, en ik kan het ook goed. Ik denk dat het een mooi tegenwicht is voor dat voortdurende geknars van mij. Alle typetjes die ik speelde, vond ik geweldig, ik draai er mijn hand niet meer voor om. De pruiken, kleding en make-up helpen erg mee om een karika-tuurpersonage te worden. Zo'n tobberige en gespannen Rebecca uit TV7 die de hele tijd loopt te redderen, lijkt eigenlijk meer op mij dan zo'n bitcherige Grace uit Hertenkamp. Ik ben zelf ook wel een beetje een stresskip met een groot verantwoordelijkheidsgevoel: ik wil dat iedereen gelukkig is. Ik kan moeilijk thuiskomen en neerploffen met een zak chips, zonder eerst te kijken of er nog iemand gemaild of gebeld moet worden. In deze maatschappij is dat een heel handige eigenschap, zeker voor een werkende moeder zoals ik, maar soms zou ik dingen meer uit handen moeten geven en afstand nemen. In Quality Time zie je terug dat ik af en toe het idee heb dat ik gruwelijk faal. Toch vind ik het lastig als mensen na de voorstelling zouden denken: oei, wat een slechte moeder... Want in het werkelijke leven probeer ik dat falen juist steeds te voorkomen.'

Labyrint van keuzes

Voor de bundel Veertig jaar jong die deze zomer verscheen - waaraan onder anderen Sylvia Witteman, Boris Dittrich en Lydia Rood een bijdrage leverden over hun '40 zijn' ˜ schreef ook Joan een verhaal. Ook daarin zit weer het verlangen om te ontsnappen aan een zelf gecreeerde identiteit. In haar bijdrage raakt een bemiddelde en overgeorganiseerde hittepetit plotseling ingesneeuwd. 'Ze had haar enkel verzwikt terwijl ze achter de vangrail in een spekgladde diepe greppel gleed. Ze was uitgelachen door een vrachtwagenchauffeur die haar een halve hartverzakking had bezorgd door op dat moment olijk te claxonneren (...) ten slotte was ze veertig jaar geworden net op het moment dat ze dankbaar omhoogkeek naar de witte neonletters van het Bastionhotel, waardoor ze uitgleed en op haar stuitje viel.' 'Het idee daarvoor ontstond afgelopen winter door die sneeuwstormen in het oosten van het land. Prachtige omstandigheden waardoor je noodgedwongen ineens anders moet gaan denken en reageren. In het normale leven zou je aan de mensen die je dan ontmoet en de dingen die je dan meemaakt voorbijrazen. Noodsituaties kunnen soms iets heel verfrissends brengen.' In haar eigen leven heeft ze de laatste tijd juist meer rust gevonden. 'Op je 30e blijkt ineens dat je keuzes hebt gemaakt, waarvan je niet wist dat je ze had gemaakt. Na de toneelschool ben ik bijvoorbeeld begonnen met het opzetten van het toneelgezelschap mugmetdegoudentand en niet bij het gevestigde toneel gegaan. Ik heb er een weg in gevonden die ik nooit bewust ben ingeslagen. Inmiddels ligt er een heel labyrint van keuzes als ik achteromkijk. Ik ben er even tussenuit geweest, had het helemaal gehad met toneel, maar ik weet nu juist des te beter wat de mug voor mij betekent. De dringende behoefte of de knagende frustratie iets heel anders te gaan doen, is er niet meer. In het culturele landschap zijn er bijna geen plekken meer om in alle rust iets uit te zoeken en te maken. Alles moet snel en het moet verkopen, je wordt er gek van. Zelfs de VPRO vroeg onlangs of we een gegarandeerde televisiehit konden schrijven.'

Eeuwig project

Kinderen krijgen is ook zo'n onomkeerbare keuze. Samen met haar ex-vriendin kreeg Joan twee kinderen: in 1997 zoon Carlos en in 1999 dochter Zoe. Ze delen het ouderschap. 'Ik hou strak de controle, ben bedachtzaam en gedisciplineerd. Mijn ex is een heel ander persoon dan ik. Die verschillen vind ik juist mooi. Vroeger vond ik dat mensen veel meer moesten veranderen en aan zichzelf moesten werken, maar misschien is de beste manier van aan jezelf werken wel gewoon dingen accepteren, dan valt er vanzelf al een hele hoop weg. Met al dat gesleutel voed je het juist. Je kunt een eeuwig project van jezelf maken, maar je kunt ook op sommige momenten denken: zo zit ik nou eenmaal in elkaar. Omdat ik nu veel meer prioriteiten stel, worden de keuzes die voor me liggen wel steeds duidelijker. Zo sloeg ik pas nog een aanbieding voor televisiewerk af. Als ik jonger was geweest, was ik er meteen ingedoken. Hartstikke leuk! Nu wil ik bij mijn kinderen zijn. Daar hoef ik niet eens over na te denken. Ik hou erg van film en televisie, maar niet ten koste van alles.'

Plastische ingrepen

'Een tijdje terug werd ik ook gevraagd auditie te doen voor een film van Dick Maas. De botox-methode of zoiets, ik zou een Kitty Mendoza-personage moeten spelen, zoals in de film Ellis in Glamourland. Film verdient goed en ik hoef alleen maar op te komen draven om te spelen. Dat voelt als een soort vakantie, want bij de mug heb ik veel meer verantwoordelijkheden. Maar toen ik de synopsis las, dacht ik: daar ga ik m'n energie toch niet in steken? Niet omdat ik pro of and plastische ingrepen zou zijn, hoor.

Laatst zag ik een film met Charlotte Rampling. Die vrouw kan nauwelijks meer uit haar ogen kijken door de overhangende leden, maar ze is toch ontzettend mooi? Je ziet aan haar gezicht precies wat er vanbinnen gebeurt. Prachtig! Van mij mag iedereen zich inspuiten met botox, maar ik ben ertegen als het de norm wordt. Onlangs schreef theaterrecensent Marijn van der Jagt in Vrij Nederland dat oudere actrices nauwelijks meer zichtbaar zijn in films, televisieseries en op het toneel. Het lijkt wel of er een hele generatie is geschrapt. In de film Opening Night uit 1977 worstelt een actrice, gespeeld door Gena Rowlands, met ouder worden totdat een 70-jarige schrijfster tegen haar zegt: 'Maar ik ben toch ook ouder?' Dat klinkt heel geruststellend. In de toneelbewerking van Ivo van Hove wordt de rol van de schrijfster gespeeld door een 40'er die net iets ouder is dan de actrice. Dezelfde zin klinkt dan ineens heel anders, wanhopig. Alsof ouder worden als vrouw alleen maar wanhoop brengt, en geen wijsheid en berusting. Acteurs hebben het er onderling in de kleedkamer natuurlijk wel over, dat is onvermijdelijk. Elke avond zit je naast elkaar je hoofd te schminken en loop je rond in je onderbroek. Bovendien is ons lijf ons werktuig dus daar kijk je kritisch naar, ik ben bijvoorbeeld heus niet blij met die plotselinge putjes in mijn dijen die ik nooit heb gehad. Maar ik zie wel een verschil tussen mensen die interessant oud worden en die lelijk oud worden. Adele Bloemendaal schuifelt nog wel eens voorbij in mijn Albert Heijn, zij ziet er halverwege de 70 nog hartstikke leuk uit. Je hebt de Adeles en Charlottes en je hebt de betonharde grijze permanentjes in bloemetjesjurken. Ik hoop dat ik tot de eerste categorie zal behoren.'

Mug Inn is van 7 november t/m 3 december als lunchvoorstelling en vanaf maart 2007 als avondvoorstelling te zien in Theater Bellevue in Amsterdam, www.theaterbellevue.nl

WIE IS JOAN NEDERLOF?

Joan (44) woont alleen en deelt samen met haar ex-vriendin het ouderschap over hun twee kinderen. Ze speelde opperkreng Grace Keeley in de VPRO-serie Hertenkamp en neurotische regie-assistente Rebecca Hillarius in de televisieparodie TV7. Twee jaar geleden was ze naast Linda de Mol in Ellis in Glamourland te zien als de hitsige Kitty Mendoza. En nu is ze weer terug in het theater: vorig jaar stond ze op de planken met haar eerste zelfgeschreven toneelstuk Brünnhilde 40+, dit jaar was ze te zien als overspannen politica in Quality Time van haar eigen toneelgezelschap mugmetdegoudentand, dat mei 2007 in reprise gaat.

terug

MUG INN