uit de Volkskrant van 26-08-2004, interview door HEIN JANSSEN



mugmetdegoudentand actueel	projecten \| werkwijze \| mugweb \| te koop \| reacties \| contact

26 augustus 2004

Holland van binnen

door HEIN JANSSEN
'Regisseur Pieter Kramer wil aards toneel maken bij het Ro Theater'

Regisseur Pieter Kramer brak door met Theo & Thea, maar kreeg nauwelijks credits daarvoor. Hij begint dit seizoen bij het Ro Theater: een man met oog voor detail, een regisseur die ongewone mensen in hun gewone doen registreert. 'In Nederland is theater te veel gaan zweven.' Pieter Kramer: 'Aan Arjan en Tosca ben ik alles verschuldigd, door hen heb ik vertrouwen in mijzelf gekregen.'

Toen Pieter Kramer een klein jongetje was, bouwde hij in de kelder van het ouderlijk huis in Utrecht een eiland. Op dat eiland reed zijn elektrische trein en overal zette hij huisjes neer. Huisjes, hekjes, haagjes. Kwam er een tante op bezoek, dan mocht ze een plekje uitzoeken waarop hij ook voor haar een huis zou bouwen. Van het geld dat zij hem daarvoor gaf, kocht hij bij speelgoedzaak Het Kinderparadijs een bouwdoos van het merk Faller. Van wie er allemaal op zijn eiland woonde, hield hij een burgerlijke stand bij.

Van jongs af aan heeft Pieter Kramer (52) een fascinatie gehad voor Hollandse huizen. Hoe die er van binnen uitzien, en wat zich erin afspeelt. Wie zijn werk als regisseur kent - Theo & Thea, Kreatief met Kurk, Interieurs, 30 Minuten, Hertenkamp, de theater-en filmversie van Ja Zuster Nee Zuster - weet dat Kramer oog voor detail heeft. En een sterk observatievermogen voor ongewone mensen in gewone doen.

Dankt hij zijn roem tot nu toe vooral aan zijn tv-werk, de komende jaren gaat hij het theater in. Bij het Ro Theater in Rotterdam wordt hij dit seizoen vast regisseur en zal hij samen met Alize Zandwijk en een nog aan te trekken intendant de artistieke staf gaan vormen. Zijn aftrap in december: Pygmalion van Shaw, in een rigoureuze bewerking van Ko van den Bosch, die het stuk heeft verplaatst van Londen naar Rotterdam vlak na de oorlog. Ondertitel: 'Platvloers en Wederopgebouwd'. Loes Luca speelt het arme bloemenmeisje Eliza Doolittle dat in dit geval terechtkomt in een lesbisch complot, aangevoerd door Olga Zuiderhoek als professor Higgins.

Het Ro Theater is de afgelopen jaren vooral het gezelschap van Guy Cassiers geweest, die met voorstellingen als De Wespenfabriek, Rotjoch en de vierdelige Proust-cyclus technisch geavanceerd, volgens sommigen elitair, maar altijd briljant theater heeft gemaakt. Voor het oeuvre van Cassiers heeft Kramer grote bewondering, hoewel hij meer van diens sobere voorstellingen houdt dan van het immens theatraal vernuft, dat altijd het gevaar van afstandelijkheid in zich draagt. Cassiers vertrekt in 2006.
Kramer: 'De regisseurs hebben bij het Ro Theater tot nu toe heel veel aandacht gekregen, maar niemand wist eigenlijk welke acteurs er speelden. Voor de incrowd is dat regisseurstheater leuk, maar het publiek moet ook naar het theater gaan vanwege de mensen die erin meespelen. Met Alize wil ik de komende jaren een vast ensemble bouwen. De trend is nu een beetje dat acteurs van het ene gezelschap naar het andere hoppen, terwijl ik een vast honk wil. Ik hoef geen sterrentoneel, maar het moet in Rotterdam zo leuk worden dat acteurs er graag willen spelen. In Nederland is het theater iets te veel gaan zweven, ik zou het weer wat aardser willen maken.'

Kramer wil in Rotterdam met de Vlaamse schrijver en theatermaker Arne Sierens gaan samenwerken. Sierens staat bekend om zijn moderne volkstheater over het leven op kermissen, in broodjeszaken en boksscholen. Samen willen ze Rotterdam induiken, de straat op, de archieven in, snuffelen in rechtbankverslagen, op zoek naar oude en nieuwe verhalen. Kortom: het theater teruggeven aan de stad en zijn bewoners. Het Ro Theater wil ook flinke publieksaantallen halen, zoals eerder gebeurde met Ja Zuster Nee Zuster. 'In die zin ben ik een commercieel theatermaker. Ik zou niet iets kunnen maken dat de mensen met "smaak" fantastisch vinden, maar waarin de zaalbezetting laag is. Ik wil zowel de incrowd als het grote publiek binnen zien te krijgen. Zoals met Theo & Thea destijds: ook de mensen die de dubbelheid ervan niet zagen, vonden het leuk.'

In september gaat tijdens het Nederlands Filmfestival Kramers nieuwe film Ellis in Glamourland in première. Geproduceerd door NL-Film van Johan Nijenhuis en Alain de Levita, met Linda de Mol en Joan 'Dynasty' Collins in de belangrijkste rollen. In deze 'romantische feel good-movie' speelt Linda de Mol een bijstandsmoeder die bij toeval terecht komt op een cursus How to marry a millionaire. De Mol, Nijenhuis, Collins - namen uit het commerciële circuit, maar daar is volgens Kramer niets mis mee.

'Nijenhuis en De Levita zijn gewoon goede producenten. Ze hebben allebei op de set gestaan, ze weten waarover ze het hebben, dat scheelt enorm. Het gaat daar professioneel aan toe, zeker in vergelijking met de meeste publieke omroepen. Die stuitende knulligheid daar! Ik heb voor de VPRO Hertenkamp gemaakt en als je dan vroeg voor wie die serie was bedoeld, hadden ze daar echt nog nooit over nagedacht. Er is geen plan, er is geen wil, er is alleen een bureaucratie die Kafkiaanse vormen aanneemt. Die commerciële jongens zijn slimmer, aardser, het zijn alleen geen idealisten. Ze zullen niet snel een film maken die artistiek heel mooi is maar waarvan de kans dat het een kassucces wordt klein is.'

Hij zou zelf niet direct voor De Mol hebben gekozen, maar zij heeft de film zelf geïnitieerd. Haar aandeel was uitgangspunt. En hoewel Kramer vindt dat het vak van acteur niet mag worden uitgehold door overal maar soapies en tv-sterren voor te vragen, is hij tevreden over haar acteren. Niet dat je denkt: daar heb je mevrouw De Mol weer die zo nodig de actrice moet uithangen. 'Linda is goed, of misschien wel beter dan de gemiddelde toneelschoolacteur, in het alledaagse. Een zin als 'Wil je nog koffie?' komt er bij haar veel beter uit dan bij een acteur. Maar het uitdiepen van emoties, het gelaagde spel zeg maar, is minder. Tv-sterren en soapies zijn veroordeeld tot een realistische speelstijl - nooit stileren, nooit emotioneel verdiepen. Acteurs met een opleiding hebben veel meer gevoel voor taal, en zullen nooit uh's en eh's, toch's en ook's in hun tekst smokkelen als het er niet staat.'

Ook in deze supercommerciële film is de hand van de maker zichtbaar. Het is een echte Kramer-film geworden: klein leed in Hollandse huiskamers, tot in ieder detail perfect gestyled, met dit keer een overdaad aan Blokker-prullaria. Kramer toont zich ook een chroniqueur van de tijd door in zijn film de nieuwe rijken genadeloos te kijk te zetten. Terwijl tijdens een benefietgala - met Ruud en Estelle Gullit, Joop Braakhekke, Gerard Joling - beelden van uitgemergelde kinderen worden vertoond, vreet en flirt iedereen zich een slag in de rondte.

Film maken betekent voor Pieter Kramer vooral negen weken als één grote familie op de set zijn, zoals het grote genoegen van theater maken voor hem vooral zit in het zes weken met elkaar in het repetitielokaal vertoeven. Film, televisie, theater - het is voor Pieter Kramer in wezen één groot gezinsvervangend tehuis.
'Mijn grote frustratie is dat ik geen kinderen heb. Als ik een vader met kind zie, schiet ik soms vol. Een vader die zijn zoon leert fietsen - jaloers, jaloers! Maar je kunt nu eenmaal niet én homo zijn én kinderen hebben. Draagmoeders, adoptie, ik heb het natuurlijk allemaal overwogen, maar nu vind ik: je kunt in het leven niet alles willen. Er zijn beperkingen aan de maakbare samenleving, zo simpel is het.'

Pieter Kramer heeft in de jaren negentig langdurig in Antwerpen gewoond. Altijd vrienden over de vloer, altijd logés. Voor iedere logé een handdoek met een zeepje erbij. Het hele huis volgestouwd met spulletjes die hij altijd en overal verzamelde. Gek op voetbalplaatjes en voetbalbeelden - porseleinen voetballertjes.
'Waarom voetballers? Gewoon, omdat ze geil zijn. Ik strijk graag over die beeldjes, niet dat ik er opgewonden van raak, maar ik hou ze graag vast. Ik heb een tijdje in Rome gewoond en ging daar vaak naar een museum om beelden vast te houden. Met voetballen op zich heb ik niet veel, met voetballers wel. Ik kijk alleen maar naar een wedstrijd als ik een specifieke speler leuk vind. Zo'n Figo met die trotse, kwaaie kop vind ik bijvoorbeeld fantastisch.'

Zijn gevoel voor stijl en stilering heeft zeker met die verzamelwoede te maken, maar ook met zijn karakter. Hij is veel meer de stille observator dan de vlotte prater. Zijn hele leven al zit hij op een afstand naar de dingen te kijken. Naar mensen. Naar spullen. 'Zo intensief dat ik er bekaf van word. Soms loop ik door een museum of op een rommelmarkt en na een half uur val ik visueel uitgeput gewoon om. Ik kan nooit ergens vrijblijvend naar kijken. Het meest trots ben ik misschien wel op een korte serie programma's die ik samen met Arnoud Holleman ooit voor de VPRO heb gemaakt over mensen en hun interieurs. Gewoon mensen laten praten over de spullen in hun huis, dat werden bijna psychologische portretten.'

Het levert hem wel eens de kritiek op dat de vorm in zijn werk boven de inhoud gaat. 'Maar elke vorm betekent inhoud. Zie de beeldende kunst. Dus als ik een vorm voor me zie, heb ik onbewust ook gekozen voor een inhoud. Ik heb alleen moeite met het formuleren van de betekenis van mijn werk. Uitleggen waar het allemaal over gaat, ik kan het niet. Toen ik het juryrapport van de Nipkov-schijf over 30 Minuten las ('een serie fictieve documentaires over de pijn van deze tijd'), dacht ik opeens: o ja, daar gaat het misschien wel over.'

Pieter Kramer zat op de Academie voor Expressie in Utrecht en deed daarna de regie-opleiding van de Toneelschool Amsterdam. Hij kreeg les van Helmert Woudenberg en Marja Kok. Werd sterk beïnvloed door het Werkteater - 'de jaarverslagen van die groep waren voor mij de bijbel'. Acteur bij Scholengroep Centrum. Daarna werkzaam bij theatergroep Caroussel. Woonde samen met Loes Luca en had een relatie met Gerard Thoolen. Zijn samenwerking met Arjan Ederveen en Tosca Niterink werd de grote doorbraak, voor alle drie. 'Aan Arjan en Tosca ben ik alles verschuldigd, door hen heb ik vertrouwen in mijzelf gekregen. Maar het heeft me wel eens dwars gezeten, en dat weten zij ook, dat alle eer altijd naar hen ging. Er is ooit een proefschrift geschreven met als titel De 30 Minuten van Arjan Ederveen - dat stak me wel. Maar het was een mooie tijd. Ik heb wel eens heimwee naar Tosca. Ik vond haar altijd zo ongelooflijk goed, zo meedogenloos goed. Eerder te slim voor de wereld dan dat ze de wereld niet aan kon.'

Tosca Niterink is jaren geleden vrij plotseling, en letterlijk, van het toneel verdwenen. Drank, drugs, gebroken harten - of van alles wat, wie zal het zeggen. 'Het rare is dat mensen met zoveel talent vaak ook een drang tot zelfvernietiging hebben. Maar ik ben jaloers op het chagrijn dat Tos over sommige dingen heeft, dat ze gewoon tegen iemand kan zeggen: "Ik wil helemaal niet met jou praten, donder op!". Daar ben ik te beleefd voor.'

Met Arjan Ederveen en Alex Klaassen heeft hij onlangs voor de VPRO Troebabroers gemaakt, een serie die tamelijk geruisloos ten onder is gegaan. Ederveen is nu gelukkig in zijn huisje in Friesland, waar hij bezig is een beetje boer te worden en waar hij hoognodig moet leren hoe een kip te slachten.

Een laatbloeier noemt Pieter Kramer zichzelf. Misschien is dat ook wel zo, als je op je 52ste begint als regisseur bij het op een na grootste toneelgezelschap van het land. In Rotterdam wil hij vooral laagdrempelig theater maken. 'Ik zou wel Proust 5 willen maken, voor de grap, of iets anders brutaals. Gewoon Hamlet doen - ja, als een bejaarde jonge hond Hamlet doen, terwijl je dat toch meestal pas mag als je minstens 20 jaar aan het toneel bent.' Maar eerst gaat hij in Rotterdam op zoek naar een huis. Sinds hij uit Antwerpen weg is en op een klein appartement in Amsterdam woont, heeft hij al zijn spulletjes moeten opslaan. Het wordt hoog tijd dat de porseleinen voetballertjes worden bevrijd.

Ellis in Glamourland, première 24 september tijdens het Nederlands Filmfestival in Utrecht; Pygmalion door Ro Theater gaat in première op 23 december in de Rotterdamse Schouwburg.

Pieter Kramer
1952 Geboren in Utrecht
1969 Academie voor Expressie Utrecht
1973 Theaterschool Amsterdam, regieopleiding
1978-1986 Theatergroep Caroussel, acteur en stimulator
1986-1988 Theo & Thea (VPRO) 1986 Regie De Zeemeermin (Orkater)
1989 Regie film Theo & Thea en de Ontmaskering van het Tenenkaasimperium
1990 Regie Verf (Toneelgroep Amsterdam)
1993 Kreatief met Kurk (VPRO)
1994 Interieurs (VPRO)
1995 30 Minuten (VPRO)
1996 Borreltijd (VPRO) Gouden Kalf tv-drama 30 Minuten Nipkovschijf voor 30 Minuten
1998 Hertenkamp (VPRO)
1999 Theaterregie Ja Zuster Nee Zuster (Ro Theater)
2000 25 Minuten (VPRO) Gouden Kalf voor Hertenkamp Albert van Dalsum-oeuvreprijs
2002 Regie speelfilm Ja Zuster Nee Zuster
2003 De Troubabroers (VPRO)
2004 Regie speelfilm Ellis in Glamourland.


terug		terug naar het overzicht