Het is nu in de pers

26 april 1991

Rondzien in verwondering door Hein Janssen Toernee vanaf 3 januari. 2 t/m 14 maart in Frascati, Amsterdam Iedereen is (terecht) onder de indruk van de BBC-serie Portrait of a mariage, die door de NOS wordt uitgezonden. Drie jaar geleden werd de liefde tussen Vita en Violet al op de Nederlandse planken verbeeld door theatergroep Mug met de Gouden Tand (de Mug), heel anders maar minstens zo mooi. De Mug behoort tot de interessantste stroming in het Nederlandse theater: die waarin de onderlinge samenhang tussen vormgeving, inhoud en speelstijl voortdurend onderzocht wordt. Vaak laat de Mug zich inspireren door onderwerpen uit de (vrouwen)literatuur of de sociale geschiedenis. De spelers lijken daarbij voortdurend goed om zich heen te kijken, in het hier en nu. Schrandere meiden zijn het en pientere jongens, die weten wat er te koop is, die in Berlijn op de puinhopen van de Muur rondlopen of zich in Amsterdam amuseren in een krakersdisco. In het wereldje van de veelal ijdele acteurs en actreutels vormt de Mug een weldadige uitzondering. De kern van de groep bestaat uit Joan Nederlof, Maureen Teeuwen en Marcel Musters. Samen met regisseuse José Alders maken ze drie producties - verzamelnaam: Plaatsbepaling - die de belangrijke keerpunten in deze eeuw tot onderwerp hebben. Vorig jaar september kwam Variety uit, over kunstenaars in de Eerste Wereldoorlog. Eind van dit jaar volgt aflevering drie, gemaakt rond Klaus Mann en de periode die aan de Tweede Wereldoorlog voorafging en nu is Plaatsbepaling 2 uitgebracht onder de titel Het is nu. Over het einde van de Berlijnse Muur en alles wat daarna kwam. Het is nu is politiek toneel en grote kunst tegelijk. Een zeldzaam intelligente èn amusante voorstelling over drie wereldburgers die de wereld om zich heen volledig zien veranderen en de draad een beetje kwijtraken. Een muur wordt afgebroken, een ideologie gaat failliet en een TV-oorlog jaagt een heel volk de tentenkampen in. Dat is de wereld waarmee ze te maken hebben en waarop ze hun commentaar willen geven. Soms is dat commentaar wijs, soms absurd en soms volstrekt ongrijpbaar. De Mug heeft in boeken gebladerd van schrijvers als György Konrád, Christa Wolf, George Steiner en Heiner Müller. Ze hebben Tsjechov erbij gehaald en die drie zusters die naar Moskou willen om er hun geluk te vinden. Ze hebben Maartje van Weegen erbij gehaald en Pia Dijkstra, NOS-Laat en het Journaal. Thatcher komt langs en er is een bejaardenverzorgster die zo gek wordt van haar vak dat ze de oudjes het liefst flink zou willen meppen. Dat zijn de grote en kleine dingen van de nieuwe wereldorde. Van een Europa dat één groot vredesparadijs zou worden en van het Midden-Oosten, dat al die mooie dromen weer teniet deed. De voorstelling bevat nog behoorlijk wat ruis en overbodig artistiek gedoe. Er zijn momenten waarop de scènes maar moeilijk te duiden zijn en de spelers zo in zichzelf gekeerd, dat het haast gênant is erbij te zijn. Maar op de één of andere manier werkt die irritatie verhelderend. Naast bewondering is irritatie nodig om met de spelers mee te gaan op hun zoektocht door het Moderne Leven. In Het is nu wordt de krant van gisteren gelezen, de verwarring van vandaag uitgebeeld en de angst voor morgen gedeeld. Van dit soort theater word je wijzer en je moet erom lachen. En het levert zowaar de troostende gedachte op, dat er meer zijn die verwonderd om zich heen kijken.

Het is nu in de pers

23 april 1991

Val van de Muur als alibi voor monomanen Door Noor Hellmann Er staan drie acteurs op het toneel die bijna voortdurend langs en door elkaar heen praten. Heel druk hebben ze het met zichzelf. Ze vertellen het ene na het andere verhaal, je hoofd zou er achterste voren van gaan staan, ware het niet dat het steeds weer recht draait om bedacht te zijn op iedere onverwachte beweging. Want dat is het gekke: op momenten dat Het is nu van Mug met de Gouden Tand dreigt te gaan vervelen gebeurt er iets verrassends waardoor eventuele bedenkingen tegen de voorstelling snel zijn vergeten. Het is nu heeft als ondertitel 'plaatsbepaling 2'; nummer 1 in de serie was vorig seizoen te zien, nummer 3 volgt eind dit jaar. Volgens de toelichting vormde het afbreken van de Berlijnse muur de aanzet tot dit tweede deel, maar meer dan een alibi om het over actuele gebeurtenissen te hebben en over de houding die het individu tegenover zijn omgeving inneemt, lijkt het niet geweest te zijn. Hoe het ook zij, de actualiteit speelt zoals gezegd een belangrijke rol in deze door José Alders geregisseerde voorstelling. Naast fragmenten uit de wereldliteratuur heeft Mug met de Gouden Tand gebruik gemaakt van krantenartikelen, waaruit de spelers hardop passages voorlezen die op rondslingerende vellen papier zijn overgeschreven. De berichten over de Golfoorlog, oost en west, minister Ter Beek, Lubbers, Broadway producties en vraatzucht brengen dikwijls heftige commotie bij hen teweeg, of misschien in het beter te zeggen dat zich bij sommigen al lezend en formulerend een energieke persoonlijkheid openbaart. Zo kan Joan Nederlof niet over de wereld praten zonder zich die visueel voor te stellen: met haar armen maaiend om zich heen situeert ze de landen ergens in de lucht. Zowel zij als Maureen Teeuwen (die onder anderen een mooie Thatcher-imitatie ten beste geeft) en Marcel Musters gaan als monomanen te keer in hun poging zichzelf te doorgronden en te ontdekken welke indruk ze op de buitenwacht maken. Ze nemen daarbij niet zelden krankzinnige poses aan, alsof ze ook hun fysieke verschijning aan een nader onderzoek onderwerpen. Die overdrijving is de kracht van de voorstelling; de warrige compilatie van teksten gaat pas iets betekenen door de prikkelende en komische manier waarop ze worden uitgesproken. Het decor van Hans Klasema - een rommelige werkplaats met onder meer werkbanken, emmers met zand en water - vormt een aantrekkelijke achtergrond voor de spelers. De ruimte is net zo onoverzichtelijk als de wereld binnen en buiten de acteurs.

Het is nu in de pers

22 april 1991

Drie wereldburgers in de war bij De Mug met de gouden tand Door Marian Buijs Het is nu door de Mug met de gouden tand. Regie: José Alders. Brakke Grond, Amsterdam t/m 27 april. Tournee t/m 13 juni. 'In dit toneelstuk zou ik toch mezelf moeten zijn. Vol zelfvertrouwen, ontspannen.' Bij die woorden trekt de actrice haar schouders en wenkbrauwen op en kijkt naar haar collega. Die zwijgt. Intussen heeft een derde speler vooraan op het grote toneel grote vellen met tekst neergelegd die het drietal even later door elkaar opleest. Over verloren idealen in Oost-Europa, het werkeloos toezien bij een moord of bij het uitroeien van een heel volk. Het is nu is een voorstelling naar aanleiding van het vallen van de Berlijnse muur en alles wat daarna kwam. Dat is belangwekkend genoeg. Maar een voorstelling? Eerder een verzameling teksten uit kranten, boeken en wat zoal uit het eigen innerlijk naar boven kwam. Hoe drie Amsterdamse wereldburgers van begin dertig in de war zijn bij alles wat er in de wereld gebeurt. Ze lijden onder opwindingloosheid, uiten hun onmacht in zenuwachtig gelach en zoeken naar iets tussen wit en zwart dat leven heet. Ieder beweegt zich op zijn eigen manier door de voorstelling, los van elkaar. Toch willen ze samen zijn, zoals dieren voordat ze naar de slachtbank gaan. 'Merk je dan niet dat er iets vreselijks staat te gebeuren?' De manier waarop wordt teruggeblikt op de voorbije actualiteit heeft door de vellen papier op de grond veel weg van een oudejaarsconférence. Maar echte cabaretiers zijn de spelers ook weer niet. De woede van Maureen Teeuwen is echt als ze schreeuwt: 'Japan had niet mee willen betalen aan de Golfoorlog. Had het dan niet gedaan!' Het woord Koerden komt in het vocabulaire van de VN niet voor. Zet het er dan in! De Mug met de Gouden Tand is een kleine groep die zonder veel subsidie doet wat zij wil. De getalenteerde actrices hebben de afgelopen jaren een heel eigen, vertellende speelstijl ontwikkeld die in het verleden prachtige dingen heeft opgeleverd zoals Vita en Violet. Hun optreden heeft altijd een ironische ondertoon, ernst wordt bedekt door een mantel van humor en die toon zit hen als het ware ingebakken. Ook hier worden persoonlijke statements gerelativeerd door de komische smoelen die Joan Nederlof trekt en het geserveerde spel van Maureen Teeuwen. Maar daarmee blijft hun verontrusting op een veilige afstand. Alle wanhoop hangt in de lucht, ergens hoog tussen spelers en publiek. De sier waar de voorstelling een onderdeel van is, heet Plaatsbepalingen. Deel 1 behandelde de motieven van kunstenaars die zich vol overgave in de Eerste Wereldoorlog stortten. Kennelijk hebben regisseuse José Alders en de spelers gevoeld dat zij zich in deze vreemde tijden niet aan de actualiteit konden onttrekken. Wat er te zien is, komt neer op een karrevracht los zand waarmee je kunt doen wat je wilt. Zeker, er valt af en toe te lachen om geniale momenten. Vooral om Nederlof die een raskomediante is. Of om de onderkoelde drift van Teeuwen. Of om een krankjoreme parodie op de vakantiecultus waarin Marcel Musters een vakantiefilm projecteert op zijn hand. Wie gaat kijken, brengt anderhalf uur door met drie mensen die tenminste het lef hebben de huidige tijd aan de orde te stellen. In een vorm, net zo stuurloos als de verwarring waar het hier over gaat.

terug

Het is nu