vara magazine 31 oktober 2003
... met op nummer 4: Hertenkamp!!!
Door: Geert-Jan Bron
Als je maar goed zoekt, heeft ook de Nederlandse tv-geschiedenis comedy's opgeleverd om trots op te zijn. Onder auspiciën van eminente comedy-juryleden Wilma de Rek, Bert van der Veer en Peter Heerschop presenteert VARA TV Magazine: de tien beste Nederlandse comedy's aller tijden.
Nee, de juryleden van VARA's s Comedy-verkiezing hebben niet naar de KRO gemaild om de omroep over te halen Toen was geluk heel gewoon op de buis te houden. Ze horen ook niet tot de anderhalf miljoen kijkers die op zondagavond naar deze Nederlandse versie van The Honeymooners kijken. En een toptiennotering zit er al helemaal niet in voor Cox en consorten. Jurylid Wilma de Rek krijgt plaatsvervangende schaamte bij de serie, en Peter Heerschop heeft in al die jaren nog geen aflevering gezien. 'Ik heb niet het idee dat ik iets heb gemist.' Alleen Bert van der Veer heeft lichte aarzelingen; 'Het is een van de succesvolste comedy's ever in Nederland. Wie zijn wij dan om te zeggen dat het niet leuk is.' Om daarna te verzuchten: 'Maar ik doe het mezelf ook niet aan op de zondagavond.'
De Rek (chef media de Volkskrant), Heerschop (cabaretier van NUHR, momenteel op tv te zien in 127 Wensen en Vrienden van Van Swieten) en Van der Veer (ex-programmadirecteur van RTL 4 en Veronica en schrijver van een drietal boeken over de Nederlandse televisie) vormen op uitnodiging van VARA TV Magazine de gelegenheidsjury voor de verkiezing van de Nederlandse comedy toptien. Voor deze verkiezing zijn bijwijze van longlist de 50 bekendste Nederlandstalige comedy's geselecteerd: van Pension Hommeles (1957) tot Bergen Binnen (2003).
De jury hanteert drie selectiecriteria: allereerst moet het natuurlijk om te lachen zijn, er moet iets van een verhaal in zitten en twee van de drie juryleden moeten instemmen met een toptiennotering. Met deze criteria in de hand is het nog een hele toer om er tien over te houden. 'Ik weet dat het politiek correct is om de Nederlandse comedy's af te zeiken,' zegt De Rek, 'maar de meeste zijn ook ontzettend treurig. Ik zou bijvoorbeeld graag een lans willen breken voor Peter Lusse's Vrienden voor het leven, maar ik krijg dat echt niet voor elkaar.' Van der Veer wijst er op dat Vrienden voor het leven een enorm succes is geworden, en dat er heus grappige afleveringen bij zaten. Maar Heerschop geeft Lusse de genadeklap: 'Voor een goede comedy heb je meer nodig dan alleen een grappig hoofd.' Exit Vrienden voor het leven.
Net zo onverbiddelijk gaat een streep door succesvolle series als In de Vlaamsche Pot, Kees & Co en Het zonnetje in huis. Waarna de jury aanbelandt bij Oppassen!!!, met 321 afleveringen de langstlopende comedyserie ooit in Nederland gemaakt. Heerschop: 'Ik heb niets met Oppassen!!! Zodra een comedy te gezellig wordt, raakt het mij niet meer.' De Rek: 'Volgens mij is deze serie heel geschikt voor kinderen en voor buitenlanders die de Nederlandse taal nog niet machtig zijn.'
Weer is het Van der Veer die zich geroepen voelt het voor de makers op te nemen. 'Ik denk dat we Oppassen!!! echt tekort doen. Het is perfecte zaterdagavond-tv. Een comedy maken is hartstikke duur, het kost bijna een ton in euro's per aflevering. Als je in Nederland zo'n duur halfuur gaat maken, moet je wel voor de grote gemene deler gaan. En wat wil de massa? Gezelligheid!'
Heerschop: 'Meteen aantal collega's wil ik graag een afgeleide maken van Oppassen!!!. Dat programma gaat Aanpassen!!! heten, met twee Marokkaanse opa's in de hoofdrol. Ik wil wel eens weten hoe het er in zo'n Marokkaans gezin aan toe gaat. Wat denk je Bert, daar moet toch subsidie voor te krijgen zijn?'
Na anderhalf uur selecteren blijven er elf comedy's over, waarna Heerschop de grootste teleurstelling van de avond moet slikken. Tot zijn verbijstering houden zijn collega-juryleden In voor-en tegenspoed buiten de toptien. Heerschop: 'Die comedy is op het lijf van Rijk de Gooyer geschreven, en hij doet echt alles goed.' Om Peters pijn te verzachten krijgt De Gooijer van de jury een eervolle vermelding. Waarvan acte.
10) Flodder (1993, Veronica)
2,3 Miljoen bezoekers trok de speelfilm Flodder in 1986, en het (eerste) vervolg Flodder in Amerika was zes jaar later goed voor anderhalf miljoen bioscoopgangers. Geen wonder dat Dick Maas in 1993 besloot het asociale gezin voort te laten leven in een wekelijkse comedyserie voor Veronica. Flodder was de eerste Nederlandse comedy die op een filmische manier werd benaderd. 'We moeten Dick Maas daarvoor prijzen,' zegt Van der Veer. 'Zonder Flodder was een serie als All Stars er waarschijnlijk nooit gekomen.'
De serie speelt zich af in de villawijk Zonnedael, waar Ma Flodder (Nelly Frijda) met haar kroost als gevolg van een sociaal experiment terechtkomt. De belevenissen van de aso's spraken dusdanig tot de verbeelding dat 'familie Flodder' synoniem is geworden met 'achterbuurtgezin'.
Heerschop prijst de uitgesproken karakters van de serie. Van der Veer was vooral fan van Tatjana Simic, die in de serie dochter Kees speelt. 'Buitengewoon geestig hoe zij zichzelf parodieerde.' De rol van Johnnie werd in de film gespeeld door Huub Stapel, maar die zag weinig heil in het tv-vervolg. Hij werd vervangen door Coen van Vrijberghe de Coningh, die in 1997 plotseling aan een hartaanval overleed. Het betekende het einde van de succesvolle serie.
9) We zijn weer thuis (1989, VPRO)
Heerschop en De Lek zijn eensgezind in hun waardering voor Wim T. Schippers: Nederland is schatplichtig aan de man die voor tv-revoluties zorgde. 'Geen enkele andere programmamaker heeft zoveel woorden aan de Nederlandse taal toegevoegd,' zegt Van der Veer, die denkt dat Schippers ook in een kunst toptien hoog zou scoren. Veel kijkers stoorden zich trouwens aan De 'De pies- en poep- en onankunstenaar van de VPRO' (Jeroen Brouwers). Zelfs toenmalig VPRO-tv-directeur Roelof Kiers vond het maar niets wat Schippers op de buis allemaal uitspookte.
De waardering kwam later: in 1994 kreeg de programmamaker een ere-Nipkowschijf voor zijn gehele oeuvre. Uit die tijd stamt ook We zijn weer thuis, een comedyserie over de drie zoons van een rijke weduwe. Schippers schreef de serie, deed samen met zijn vriendin Ellen Jens de regie en speelde ook nog een rolletje.
We zijn weer thuis ging zeven seizoenen mee, en menig acteur van het serieuze toneel bedelde bij Schippers om een rolletje. Schippers zelf vindt het een schande dat de VPRO de serie nog steeds niet heeft herhaald, ondanks vele verzoeken daartoe van zijn fans.
8) Zeg 'ns Aaa (1981,VARA)
'Een kwantitatief succes', noemt Van der Veer de jarenlange glorietijd van Zeg 'na aaa op de Nederlandse televisie. De serie begon in 1981, ging 212 edities mee en trok op het hoogtepunt van het succes 2,5 miljoen kijkers per aflevering.
De verwikkelingen rond de dokterspraktijk van Lydie van der Ploeg deden het ook goed in het buitenland. Talloze landen maakten remakes van de serie, waarvan die in Duitsland het meest tot de verbeelding sprak; Sag mal aah met als huishoudster Maria Doberstein. Tien jaar na de laatste aflevering op tv maakt Zeg 'ns aaa dezer dagen haar comeback, met nagenoeg de originele cast maar dan in de schouwburg.
Het theaterstuk is geschreven door Chiem en Marina van Houweninge, samen met wijlen Alexander Pola ook de schrijvers van de tv-serie. Kennelijk heeft dat Rotterdamse gezinnetje van Van Houweninge een uniek gevoel voor de Nederlandse volksgeest,' zegt Van der Veer, die de serie verplichte kost vindt voor de inburgeringscursus. Immers, Zeg 'ns aaa laat Nederland van zijn tolerantste kant zien: een vrouw die fulltime werkt, een Surinamer als ideale schoonzoon en een lesbisch stel dat volledig geïntegreerd door het leven gaat. De Rek zat als tiener voor de buis, maar laat de huidige theaterversie aan zich voorbijgaan: 'Ik vrees dat ik het nu stomvervelend vind.'
7) Seth & Fiona (1994,VARA)
Paul de Leeuw lapte alle comedyregels aan zijn laars met de elfdelige serie Seth & Fiona, die hij in 1984 maakte. De Leeuw speelde de homoseksuele Seth en Olga Zuiderhoek zijn tweelingzus Fiona. Joep Onderdelinden en Kees Prins namen de andere hoofdrollen voor hun rekening en daarnaast draafde een keur aan bekende Nederlanders op om een gastrolletje te spelen. Regisseur Rinus Spoor nam de serie op voor een live-publiek, en toonde het gehele decor waardoor je de acteurs van de ene scène in de andere zag lopen.
Iedere aflevering werd een dag voor uitzending opgenomen, wat De Leeuw de kans gaf een flinke hoeveelheid actuele grappen in de scripts te verwerken. De Rek prijst de durf van De Leeuw om op het hoogtepunt van zijn succes een nieuwe vorm uit te proberen. Heerschop: 'De manier waarop De Leeuw met die live-setting werkte, is voor mij een voorbeeld van hoe je een geslaagde comedy kunt maken. En Kees Prins als Duitse leernicht was geweldig.'
6) All Stars (1997, VARA)
De comedy over de belevenissen van de voetballers van Swiftboys 8 was net als Flodder een vervolg op een succesvolle bioscoopfilm. Uiteindelijk liep de tv-serie drie seizoenen, waarbij de jury de eerste serie (onder regie van Jean van de Velde) veruit de beste vond.
De Rek prijst de setting (lees: de douchescènes) en Van der Veer merkt op dat ook de scripts en de casting van zeer hoog niveau waren. Heerschop was vooral fan van de keeper (Thomas Acda): 'Die aflevering waarin hij zonder dat hij het weet een flink aantal Viagrapillen slikt en achter zijn doel opgewonden naar een koe zit te flirten is onvergetelijk.'
De aflevering waar Swiftboys een Duits team met mongooltjes inmaakt onder het motto 'Het blijven toch Duitsers', won in 2002 een Emmy Award. In Engeland wordt momenteel een remake van (de film) All Stars gemaakt, wat een unicum mag worden genoemd. Meestal gaan comedy's de omgekeerde weg.
5) Stiefbeen en zoon (1963, NCRV)
'Zeg tegen iemand van boven de 50 Stiefbeen en zoon, en hij begint weemoedig in de verte te staren.' Aldus Heerschop, die zelfalleen enkele polygoon-flarden van de serie heeft meegekregen. Vijftiger van der Veer beaamt het: 'Een briljante serie, door Jaap van der Merwe heel goed naar de Nederlandse situatie toegeschreven.
In 1963 zond de NCRV de serie, gebaseerd op het Engelse Steptoe and Son, voor het eerst uit. Rien van Nunen speelde Stiefbeen en Piet Römer zijn zoon Dirk, een tweetal dat niet met, maar ook niet zonder elkaar kon leven. In Engeland was de vader de favoriet van het publiek, maar in Nederland kozen de kijkers (en dat waren er miljoenen) massaal voor Dirk. De serie won in 1964 een TeleVizier-Ring, en kreeg in 1966 en in 1971 (in kleur) een vervolg.
4) Hertenkamp (1998, VPRO)
'Hopeloos VPRO', concludeerde De Groene Amsterdammer na het zien van Hertenkamp. Maar als zoveel vroegtijdig neergesabelde programma's van de VPRO was de kritiek een voorbode voor succes. De serie won diverse prijzen en werd geroemd om zijn 'unieke mengvorm van soap, satire, comedy en drama'. Theatergroep Mugmetdegoudentand maakte in 1999 zes afleveringen over de tragikomische belevenissen van de bewoners van Villa Hertenkamp, en pakte een jaar later uit met een dertigdelige reeks. Het programma veroverde een cultstatus: er kwamen Hertenkamp-boeken, Hertenkampvideo's en Hertenkamp-fandagen. De personages uit de serie doken ook in andere media op. Het leukst was de verschijning van Marcel Musters als de goedgelovige Max in een HEMA-reclamefolder.
'Ik vind dat wij het als jury moeten toejuichen dat zo'n club talentvolle mensen als Mugmetdegoudentand zich met tv-comedy bemoeit,' zegt De Rek. Net als Heerschop was zij ook fan van de opvolger van Hertenkamp, TV 7. 'Met die tv-directeur die sprekend op jou leek, Bert.' Van der Veer, afgemeten: 'Ik herkende mij daar absoluut niet in.'
3) 't Schaep met de 5 pooten (1969, KRO)
Eli Asser's comedyserie speelde zich af in een Amsterdams café met als hoofdrolspelers Adèle Bloemendaal, Leen Jongewaard en Piet Römer . Zoals gewoon was in die tijd (1969) werd er naar hartelust gezongen, op muziek van Harry Bannink. Liedjes als We zijn op de wereld om mekaar te helpen en 't Zal je kind maar wezen werden grote hits.
Heerschop mocht als negenjarige extra lang opblijven om de serie te zien, en deed de liedjes na op de klassenavond. Van der Veer prijst 't Schaep... als de ultieme Nederlandse serie, nog Hollandser dan het werk van Annie M.G. Schmidt. 'Iedereen heeft altijd de mond vol van Amsterdamse humor, dat het zo geestig schijnt te zijn. Door 't Schaep ben ik dat bijna gaan geloven.'
De tv-serie kreeg vorig jaar een dubbele reprise: een musicalversie en een theatervoorstelling. Een verfilming staat inmiddels op stapel.
2) Debiteuren/crediteuren (1995,VPRO)
In 1994 lanceerden de heren van Jiskefet een nieuw onderdeel in hun satirische programma: Debiteuren/crediteuren. De kantoorhumor van Edgar, Storm, Jos en juffrouw Jannie (Annet Malherbe) sloeg zo aan, dat ze het jaar daarop besloten er een zelfstandige twaalfdelige comedyserie van te maken.
Het werd hun grootste succes. Half Nederland begroette elkaar bij het ontbijt met 'Goeiesmorgens' en het 'toedeledooki' was niet van de lucht. De Rek vond het fantastisch dat de comedy uitgerekend zo populair was bij het kantoorvolk dat in Debiteuren/crediteuren op de hak werd genomen.
Hoogtepunt was de aflevering waarin Sinterklaas (een rol van Hans Teeuwen) op bezoek kwam en Edgar eerst op schoot en daarna onder zijn mantel moest komen. Heerschop: 'Het was ontroering en hilariteit in één, dat is bij comedy het hoogst haalbare.' Van der Veer: 'Debiteuren/crediteuren is het bewijs datje goede humor op de vierkante meter kan maken.'
Edgar, Storm, Jos en juffrouw Jannie maakten twee jaar later nog een korte comeback, met een aantal afleveringen vanaf de camping. Heerschop schiet weer in de lach als hij daaraan denkt: 'Zo zielig, fenomenaal.'
1) Ja zuster, nee zuster (1966, VARA)
Annie M.G. Schmidt is de beste comedyschrijver die Nederland heeft voortgebracht, en daarom voert Ja zuster, nee zuster de toptien aan van VARA's Comedy-verkiezing. Aldus de jury, die opmerkt dat de 58 liedjes die Schmidt samen met Harry Bannink voor Ja zuster, nee zuster maakte tot het Nederlandse culturele erfgoed mogen worden gerekend.
Schmidt scoorde in 1957 met Pension Hommeles al een tv-hit, maar de twintigdelige reeks Ja zuster, nee zuster uit 1966 is veruit haar beroemdste comedy. De serie draait om 'het rusthuis vol herrie' van zuster Clivia (Hetty Blok), dat onderdak bood aan types als Jet (Carla Lipp) en Gerrit (Leen Jongewaard, die ook de opa in de serie speelde). Het rusthuis was een doorn in het oog van buurman Boordevol (Dick Swidde); de vijandschap tussen deze buurman en zuster Clivia was de spil waarde serie om draaide.
Van der Veer roemt 'de onwaarschijnlijke originele' karakters. En dan waren er natuurlijk nog de liedjes, zoals M'n opa en In een ruituigie. De jury kan ze letterlijk meezingen. 'Dat is geen enkel ander tv-programma gelukt', zegt Heerschop.
Aanvankelijk zag het er trouwens niet naar uit dat de serie een legendarische status zou krijgen. Het was de nostalgiegolf die in de jaren 90 over Nederland spoelde die zorgde voor heimwee naar Ja zuster, nee zuster. Toen vervolgens bleek dat de VARA bijna al het materiaal al in 1969 had gewist, was de mythevorming compleet.
Eind 1999 bracht het ROTheater een musicalversie van de tv-serie, en het succes was zo groot dat regisseur Pieter Kramer besloot een speelfilm te maken. Ja zuster, nee zuster trok vorig jaar 300.000 bezoekers. 'Een briljante film', meent Van der Veer. 'Het wachten is nu nog op een omroep die een remake van de gehele 20 delige tv-serie durft te maken.'
terug
naar Hertenkamp