mugmetdegoudentand
(about the company, Arbeitsweise)  
 
mugmetdegoudentand actueel projecten | werkwijze | mugweb | te koop | reacties | contact
niks
krant

Hannah en Martin

recensies en interviews
recensies uit de krant
online recensies
  • De Dodo – Online Festivaldagkrant 2 september 2010, Toneel is veel geschikter om geschiedenis te duiden dan film. @RvanH schrijft essay over Hannah en Martin op #TF2010
  • robbertvanheuven.nl 9 juli 2010, "Recensie Verlichtinglight en Hannah en Martin", door Robbert van Heuven
  • newplays-blog.de 26. Juni 2010, "Das niederländische Stück “Hannah und Martin” stellt sich der altbekannnten Heidegger-Arendt-Geschichte", von Jakob C. Heller
  • irmadriessen.nl 15 mei 2010, "straatrumoer" en buuv.nl 1 en buuv.nl 2 15 mei 2010, "Hannah en Martin", door Irma Driessen
  • blog.wdka.nl/minorkunsttheorie0910 26 januari 2010, "Hannah en Martin", door Albertine Makkink
  • raymondvanes.blogspot.com 18 november 2009, "Hannah en Martin", door Raymond van Es
  • www.vijftigplusser.nl 27 oktober 2009, ""Hannah & Martin", niet zómaar een theatervoorstelling…", door HappyH
  • toneel.blog.nl 15 oktober 2009, "Hannah en Martin: voor doordenkers", door Esther van Aalst, Bertien Broekhans, Derk Hazekamp
  • www.8weekly.nl 13 oktober 2009, "Dat wat zij hadden, wat was dat?", door Rianne Werring
  • www.theatercentraal.nl 4 juni 2009, "Gewaagde poging Arendt en Heidegger over voetlicht te brengen", door Marjolein Wegman
  • www.theaterjournaal.nl eind mei 2009, "Hannah en Martin", door Chris Belloni
  • www.simber.nl 24 mei 2009, "Recensie: ‘Hannah en Martin’ van Mugmetdegoudentand", door Simon van den Berg
  • www.literairnederland.nl 21 mei 2009, "Toneelvoorstelling: Hannah en Martin – mugmetdegoudentand", door Yvonne Stengs
interviews
aankondigingen
  • www.jan-magazine.nl 30 september 2009, "toneel: ‘Hannah en Martin’", door Marit de Wit, fotografie: Marc van Praag
radio en tv
  • In de nacht van 9 op 10 mei 2010 besteedde Adeline van Lier in haar radioprogramma 'Nacht van het goede leven'op Radio 1 aandacht aan de voorstelling Hannah en Martin en aan de herhaling van Smoeder op tv. luister online
  • Lineke Rijxman in 'Daar ga je!: september' van de Joodse Omroep op 6 september 2009 radiocast
  • Lineke Rijxman in Clash Der Recensenten op Amsterdam FM op dinsdag 26 mei 2009
  • ‘Vrw. zkt. Knst’ over Hannah en Martin op maandag 25 mei 2009, daarna te zien op www.cultura.nl
  • Lineke Rijxman in Opium Radio op zondag 24 mei 2009, luister via uitzendinggemist.nl

 

pijltje links zurück  pijltje naar boven  ga verder Hannah und Martin  

10. Oktober 2010

Eine Liebe auf dem Prüfstand

Hannah Arendt und Martin Heidegger

Es ist kompliziert zu erklären, aber nicht schwer zu verstehen, wenn es auf der Bühne gespielt wird", schmunzelt Lineke Rijxman über das Theaterstück „Hannah und Martin", In dem sie selbst die weibliche Haubtrolle spielt. Das Schauspiel des Theaterensembles „Mugmetdegoudentand" basiert auf der geheimen Liebesbeziehung zwischen Hannah Arendt und Martin Heidegger. Er ist dreifacher Familienvater und lehrt an der Marburger Universität, sie ist 17 Jahre jünger und gehört zu seinen Schülern. Beide sind Philosophen, sie entstammt einer jüdischen Familie, er wird später Mitglied der Nationalsozialisten.

Nach einer leidenschaftlichen Affäre im Jahr 1925 trennen sich beider Wege: Hannah Arendt studiert künftig in Freiburg, Martin Heidegger bleibt in Marburg. Doch was bleibt, ist ein Briefwechsel.

In „Hannah und Martin" geht es um die unterschiedlichen Erwartungen beider Charaktere - aneinander und an das Leben: „Es stellten sich zunächst die offensichtlichen Fragen, wie das Verhältnis der beiden wohl gewesen sein mag und ob wir ihre Liebe überhaupt darstellen wollen oder können", erzählt Lineke Rijxman. Doch noch während sie mit ihrem Kollegen Willem de Wolf, der die männliche Hauptrolle verkörpert, das Stück vorbereitet habe, seien genau diese Fragen immer uninteressanter geworden: „Wir quälten uns regelrecht mit dieser Geschichte."

An diesem Punkt hätten die Schauspieler aufgehört, als solche zu agieren, und seien wieder sie selbst geworden. Lineke Rijxman und Willem de Wolf entschieden sich, der Gesetzmäßigkeit der beiden Persönlichkeiten zu folgen, stellten sich gegenseitig hintergründige Fragen und versuchten, Umgereimtheiten auf die Spur zu kommen.

„Es ging uns zum Beispiel um die Tatsache, dass Heidegger niemals Arendts Bücher gelesen hat und ihre Briefe verbrannte", so Rijxman. In Hannah Arendts Nachlass wiederum befanden sich die Briefe von Heidegger, und sie habe auch seine Laudatio verfasst. Am Ende passierte etwas Merkwürdiges, die Schauspieler fanden sich in dem Stück wieder, in dem sie nicht nur diese historischen Persönlichkeiten spielten, sondern auch sich selbst in das Ganze verwoben sahen.

Und so begegnet das Publikum bei der Aufarbeitung dieser eigenwilligen Beziehung am 25. Oktober im Schauspiel Frankfurt nicht nur den Protagonisten Hannah und Martin, sondern auch den beiden Menschen Lineke und Willem, die sich gemeinsam mit dem Publikum auf eine verkettete Suche nach dem, wer diese beiden Menschen damals waren, vielleicht sein wollten und darum, wer sie - die Schauspieler - selbst sind: „Auf diese Weise stehen stets vier Personen auf der Bühne, obwohl immer nur zwei zu sehen sind", erklärt Rijxman. Damit würden das Persönliche und das Politische bei dieser Annäherung an die Romanze zusammengebracht.

Diese Herangehensweise an ein Thema ist exemplarisch für die Arbeit des 1985 gegründeten Theaterensembles „Mugmetdegoudentand". Mit seinem Motto „Es ist jetzt" hat es sich ein Elixier geschaffen, das es ihm erlaubt, immer wieder persönliche Vorstellungen zu machen, ein Theater, das mit beiden Füßen fest in der Realität von heute verankert ist. Damit hat es einen einzigartigen Stil entwickelt, der sich als hochaktuell, vital, körperlich, humorvoll und weltoffen charakterisieren lässt.

In der deutschen Übersetzung lautet der Name der Gruppe übrigens „Die Mücke mit dem goldenen Zahn" und basiert auf einer Kindheitserinnerung von Marcel Musters. Er war einer der dreizehnköpfigen Gruppe, die aus einem erfahrenen Regisseur und zwölf jungen, begeisterten, aber noch ungeformten Schauspielern bestand, die auf der Suche nach einem unkonventionellen, aussagekräftigen Theater waren.

Als sie damals darüber nachgrübelten, welchen Namen sie ihrem Ensemble geben sollten, erzählte er von seiner Mutter, die ihm und seinen drei Brüdern, als sie klein waren, stets ein selbst erfundenes Rätsel stellte, damit sie besser einschlafen konnten. Einen Abends lautete die Frage: „Was fliegt in der Luft und leuchtet?" Die richtige Lösung sollte heißen, dass es sich um einen Spatz, (niederländisch: Mus) mit einem goldenen Zahn handele. Doch Klein Marcel verstand statt „mus" das Wörtchen „mug" (Mücke). Und so entschieden sich die Gründer, dass dies die passende Bezeichnung für ihre Gruppe sei: neugierig machend, pfiffig und sich sehr von anderen jungen Theater ensembles unterscheidend.



Das Stück wird in niederländischer Sprache mit deutschen Übertiteln aufgeführt.

 

pijltje links zurück  pijltje naar boven  ga verder Hannah und Martin  

26. Juni 2010
“Neue Stücke aus Europa“

Discokugel im schillernden Stück

Leute am Rande des Nervenzusammenbruchs: „Neue Stücke aus Europa“ trauen in Wiesbaden und Mainz dem Theater einiges zu – und dem Zuschauer noch viel mehr.

von Eva-Maria Magel

Früher war mehr Lametta. Bei Jol Pommerat ist mehr Discokugel. Wenn der attraktive Alte im weißen Dinnerjackett auftaucht, um uns zu erklären, wir müssten uns nur einlassen auf das Spiel, das da lautet „Glaub an Dich und an sonst nichts“, glitzert es im dunklen Rund des Staatstheaters. Der alte Showmaster ist irgendetwas zwischen Gott und Teufel und dann doch eben nur: ein alter Showmaster. Die Verantwortung weist er in die Ränge zurück: Ein jeder ist sein eigener Gott, das Leben ist ein Spiel mit hohem Einsatz. „Glauben“ gibt es nur noch im Sinne des Glaubens an das Ego. Oder zumindest an das Ich.

Das Bewusstsein des Selbst angesichts der Zumutungen von außen ist ein wiederkehrendes Thema bei den diesjährigen „Neuen Stücken aus Europa“, deren vierte Ausgabe am Staatstheater Wiesbaden, der zweiten in Kooperation mit dem Mainzer Staatstheater, am Sonntag zu Ende geht. Das Bewahren des inneren Kerns, oder der dramatische Verlust, muss nicht immer als Tragödie erscheinen – man lachte beim bulgarischen „Angenehmschrecklich“, einer eher privaten Geschichte vom Arrangement im Scheitern, ebenso wie in dem an Beckett und Diderot erinnernden Zweipersonenstück „Bab et Sane“, das gewissermaßen Afrika nach Europa holte.

Die Sache ist lustig, geht aber nicht gut aus. Der Schweizer Dramatiker René Zahnd und Regisseur Jean-Yves Ruf haben es am Theater Vidy-Lausanne, das auch Heiner Goebbels’ aufwendige Musiktheaterstücke produziert, den wunderbaren Schauspielern Habib Dembelé und Hassane Kassi Kouyaté quasi auf den Leib geschrieben und inszeniert: Zwei Leibwächter eines afrikanischen Diktators bleiben nach dessen Entmachtung zurück, und im geschlossenen Raum steht nicht nur die Politik zur Debatte, sondern vor allem das Arrangement des Einzelnen mit Unterdrückung und getrogenen Illusionen. Die Sache ist lustig, geht aber nicht gut aus.

Ähnliches könnte man von „Hannah und Martin“, dem niederländischen Beitrag, sagen, der die persönliche Annäherung der Schauspieler-Autoren Lineke Rijxman und Willem de Wolf an die in den Niederlanden nicht ganz so bekannte Liebesgeschichte zwischen Hannah Arendt und Martin Heidegger zeigt: unterhaltsam, problembewusst im guten Sinne – und die Fragen Arendts in die Gegenwart und ins Eigene, Persönliche wendend, ohne plakativ zu werden. Wie verhält sich der Einzelne zu politischen und gesellschaftlichen Konstellationen, mit denen er nicht einverstanden ist? Plakativ ist das beim schwedischen Beitrag „Wir sind hundert“ von Jonas Hassen Khemiri gewesen.

Von Waldboden bis Pferdedung - auch Gerüche kommen zum Einsatz. In Pommerats „Cercles/Fictions“ geht es um die ganz großen Maximen der Tafelrunde: „Loyalität, Mut, Herzensadel, Courtoisie und Altruismus“. Das aber kommt ganz zum Schluss und eher beiläufig und ist doch stets da in Pommerats Produktion für die Bouffes du Nord in Paris. Die ist nicht nur der Discokugel wegen sicherlich das schillerndste Stück der zu Ende gehenden Biennale. Und nicht nur wegen des immensen Aufwands, mit dem die düstere, steile Arena für nur zwei Vorstellungen auf die Bühne des großen Hauses gebaut worden ist, wäre zu wünschen, mehr Zuschauer hätten die Gelegenheit gehabt, diese ungewöhnliche Mischung aus Illusionsshow und Assoziationstheater zu sehen, bei dem Blitz und Donner, eine Ritterrüstung und sogar diverse Gerüche – vom Waldboden bis Pferdedung – verwendet werden.

„Cercles/Fictions“ ist nicht nur eine Einladung, sich auf den Budenzauber des Theaters einzulassen, sondern auch auf das oft widerständige Nachdenken. Rationalität und Irrationales polarisieren nicht nur die Episoden selbst, sondern auch die Rezeption der kinderlosen Yuppies, die sich im Wald verirren, der Arbeitslosen, der Herrschaft, die mit ihren Dienern Demokratie am Rand des Ersten Weltkriegs spielt, der Herrin aus dem 19. Jahrhundert, die aus Vernunftgründen ihr Baby quält, des Karrieristen, der aus abergläubischem Aufstiegsdrang mit einer Obdachlosen schläft. Das ist allemal gut für das Nachdenken, das auch in „Hannah und Martin“ einen, prekären, Schutz bietet. Und Stoff für Diskussionen. So soll es bei einem Festival sein. So soll ein Festival sein.

Die Biennale „Neue Stücke aus Europa“ endet am Sonntagabend. Am Samstag und am Sonntag sind Beiträge aus Kroatien, Island und Polen zu sehen, von 20.30 Uhr an ist am Samstag ein Erzählcafé zum Thema Heimat im Kleinen Haus zu erleben. Informationen unter www.newplays.com.

 

pijltje links zurück  pijltje naar boven  ga verder Hannah und Martin  

26. Juni 2010
BIENNALE „Hannah und Martin“ aus Holland

Die Beziehung von Arendt und Heidegger

von Viola Bolduan

WIESBADEN. Hannah Arendt („Die Banalität des Bösen“) qualmt im Interview und bleckt die Zähne. Martin Heidegger („Sein und Zeit“) geht im Schwarzwald brav spazieren, trägt Schnauzer und Jägerhütchen. Die Einzelpersonen sehen wir in alten Filmaufnahmen auf dem Monitor - als Paar treten „Hannah und Martin“ auf der Wartburg-Bühne auf. Das „mugmetdegoudentand“-Theater aus Amsterdam hat sich eine schwierige Aufgabe gestellt. Denn Denken ist nicht unbedingt die anschaulichste Form auf dem Theater. Aber da gibt es ja auch noch diese lebenslange Liebesbeziehung zwischen beiden, der Tochter aus gebildetem jüdischen Haus und dem Philosophieprofessor, biederen Ehemann und NS-Mitglied. Das versteht nicht jeder.

Deshalb gibt diese Beziehung in der Unterschiedlichkeit von moralischer Haltung und politischem Verhalten der beiden ein diskussionswürdiges Thema. Wie aber wird aus Biografie und Philosophie eine dramatische Form?

Indem das Team aus den Niederlanden (Lineke Rijxman, Joan Nederlof und Willem de Wolf ) Denken und Leben aufsplittet in ein Vexierspiel viefältiger Rollenwechsel. Hannah Arendt als Hannah Arendt. Schauspielerin Lineke Rijxman als Hannah Arendt, die Jüngere und die Ältere, auch als Adolf Eichmann (über dessen Prozess Arendt 1961 berichtet), Lineke Rijxman als Schauspielerin für beide und ihrer selbst. Distanz zum Stoff ist also immer gegeben - mit sehr viel Holz auf der Bühne für zwei, die doch alles andere als Holz im Kopfe hatten. So viel Ironie war aber gar nicht gemeint.

Abstrakter Stoff

Weshalb der Stoff - trotz aller Brechung von Perspektive und Form - auch abstrakt bleibt. Heidegger mit Willem de Wolf doziert, Hannah Arendt wäre dem dialogischen Prinzip geneigter gewesen, was Lineke Rijxman in ihrer Rolle auch behauptet. Sie denkt politisch, er theoretisch. Er schreibt hypnotisierend, sie beobachtet analytisch. Der Wille zur Ergänzung geht von der Frau aus, und der Mann fühlt sich geschmeichelt. Die Liebesszene muss missglücken. In der grotesken Szene fallen die Darsteller aus ihren Rollen.

Und führen gegen Ende ihre Rollen fiktional in unsere Gegenwart fort. Da beginnen die Denkbewegungen zu greifen: Willem-de-Wolf-Heidegger plädiert für Staatskontrolle angesichts krisenanfälliger Demokratie, und Lineke Rijxman steigert die Arendt-Rolle darüber hinaus in einen Fantasie- bis Gewaltrausch. Trotzdem gut: Denn, wer Angst hat, befindet sich in der „Eigentlichkeit“. Nach Heidegger. Und wer, noch mal, war der?

 

pijltje links zurück  pijltje naar boven  ga verder Hannah und Martin  

26. Juni 2010

Wenn der Philosoph mit seiner Philosophin…

von dek

„Hannah und Martin“, Hollands Beitrag zur Theaterbiennale in Wiesbaden, fragte: Wieviele Ecken, hat eine Beziehungskiste, und was treibt der Philosoph mit seiner Philosophin?

Beide zählen zu den bedeutenden Denkern des 20. Jahrhunderts. Wer die Nase vorn hat, ist unerheblich: der schwer lesbare Philosoph Martin Heidegger („Sein und Zeit“) mit seinem „Tiefe“ suggerierenden Jargon oder seine Studentin und Geliebte Hannah Arendt, die später einen klaren Stil vorzog, als sie Bücher über den Totalitarismus und den judenmord-Organisator Eichmann in Jerusalem“ schrieb. Erstaunlich am Liebespaar „Hannah und Martin“ bleibt die Denkerpaarung von „Nazi“ und „Jüdin“. Zu mehr als szenischer Kolportage wird das auf der Bühne nur, wenn das je bestimmende Denken nicht ganz unter den Tisch fällt.

Um diese Stile und Anliegen anzudeuten, folgen „Hannah“ Lineke Rijxman und „Martin“ Willem de Wolf der Grundidee, das „Sein“ beider in Kontrast und Dialog am Heraustreten der Darsteller und Mitautoren aus den Rollen zu brechen. Einerseits identifizieren und überidentifizieren sie sich dabei, bis „Martin“ mit Martin verschmilzt und ihn noch verteidigt, wo es nichts mehr zu rechtfertigen gibt, so wie „Hannah“ dank Perücke, Mimik und Qualmerei manchmal einem Hannah-Arendt- Ähnlichkeirs-Wettbewerb entstiegen scheint. Dann wieder sprechen beide diskursiv, ja distanziert über ihre Vorbilder. In Streit und Liebemachen fallen Nähe und Distanz in eins.

Ein ständiger Übergang also, der sich in der Szenerie von „X + L“ spiegelt: einer Umzugssituation mit altmodischen Holzkisten nebst Holzwolle, ergänzt um einen Videomonitor für Filmausschnitte, ein stählernes Wandregal, Sets von Hannah- und Martin-Püppchen nebst Elfriede, Heideggers Frau.

Ein netter Versuch, der allerdungs oft eher ungewollt kabarettistisch als dramatisch anmutete – nicht ohne auch darüber sogleich zu reflektieren.

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

Tijdschrift voor podiumkunsten Etcetera, jaargang 28, nr. 121, april 2010
Kroniek

Hannah en Martin

MUGMETDEGOUDENTAND

door Nienke Scholts

De mens is niet op de wereld zoals een lucifer in zijn doosje. De mens is op de wereld betrokken. Hij schept de wereld terwijl de wereld hem vormt. Zo althans definieert Martin Heidegger in zijn werk Sein und Zeit het menselijke bestaan. Het Dasein [existeren] van de mens is een 'in-de-wereld-zijn', de mens kan alleen mens zijn als hij in de wereld is.

We schrijven 1924 en Heidegger, vijfendertigen net benoemd tot hoogleraarfilosofie aan de universiteit van Marburg, ontmoet de achttienjarige studente filosofie Hannah Arendt. Na een eerste (liefdes?)brief van zijn kant ontvouwt zich een affaire tussen de twee… Dit joods-Duitse meisje (later Amerikaanse) zou uitgroeien tot een van de belangrijkste politieke denkers van de twintigste eeuw. Ze publiceerde werken als Origins of Totalitarianism (1951) en Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil (1963). Hierin onderzoekt ze, in tegenstelling tot Heidegger, niet het zijn van de mens, maar veeleer de menselijke conditie. Zijn denken en oordelen. Rode draad in haar werk is de (politieke) vrijheid van het denken - en vooral hoe het gebrek daaraan tot ideologieën leidt waarbinnen het kwaad een banaal karakter krijgt. Het is niet de aanwezigheid van kwade bedoelingen, maar de afwezigheid van kritisch denkvermogen dat tot kwaad leidt; is haar bekendste en hoogst fascinerende bevinding.

Het is deze geheime liefdesrelatie die voor Willem de Wolf en Lineke Rijxman het uitgangspunt vormde van de bejubelde voorstelling Hannah en Martin, die ze bij mugmetdegoudentand maakten. De groep (kort: de mug) probeert zich sinds de oprichting in 1985 te onderscheiden met voorstellingen die gehoor geven aan het verlangen theater over 'het hier en nu' te maken. Als uitgangspunt voor de voorstellingen geldt vaak de poging een brug te slaan tussen binnen- en buitenwereld(en). Omdat het hier en nu / de werkelijkheid meerduidig is. ontwikkelde de mug in de loop der jaren een fragmentarische speelstijl waarbinnen het mogelijk is vorm te geven aan alle gevonden beschrijvingen van die wereld(en).

In Hannah en Martin wordt de verhouding buiten-binnenwereld teruggebracht tot een zoektocht op de grens tussen publiek versus privaat. De flyertekst motiveert hun keuze voor dit thema: De relatie tussen Arendt en Heidegger is veelvuldig als immoreel bestempeld. Zelf wilden ze het er niet over hebben, maar wij wel. Want de scheiding tussen privé en publiek, waarzowel Hannah als Martin zo opgesteld waren, gaat in onze tijd niet meer op…

Hannah en Martin gaat in op de mugs artistieke wens om theater te maken dat onderscheid maakt tussen 'de ene mening en de andere', tussen 'hoofd- en bijzaak'. Hoe vorm je een mening over iemand? Wat voor beeld hebben we van publieke personen als Heidegger en Arendt, en waarom willen we zo graag weten wat daarachter zit? Omdat je je geen volledige mening kunt vormen als je je niet ook in dat privéleven verdiept? Of omdat enkel de persoonlijke details, zoals zo'n affaire, ze menselijk maakt? Kan je ooit een objectieve mening vormen als je geen inzicht in alle 'waar- of werkelijkheden' rondom die persoon hebt? En welke waarheid weegt dan vervolgens het zwaarst?

Willem Wolf en Lineke Rijxman gaan deze niet al te eenvoudige opgave aan. Ze beginnen met het naspelen van de ontmoetingen tussen Martin Heidegger en Hannah Arendt. De Wolf komt voor ons staan. Sein und Zeit in zijn hand, een vettige bril en dito grijns: 'professor de Wolf'. Hij begint enthousiast aan een hoorcollege over Heidegger waarbij je sterk het gevoel krijgt dat je eigenlijk aantekeningen zou moeten maken; dit ga je anders niet onthouden. Rijxman komt op meteen pruikje met vlechten. Een jonge studente. De ontmoeting wordt expres gekunsteld neergezet. Hij arrogant, zij naïef. De acteurs breken dit al snel open. Zij trekt de pruik af, hij geeft toe dat hij het boek niet gelezen heeft…

Dit is het begin van een reeks pogingen die de acteurs in de rol van '(professor) de Wolf' en '(studente) Lien' doen. Dat de namen van de personages slechts afkortingen zijn van de echte namen van de acteurs, zet ook op spelniveau de verhoudingen privé versus publiek op een helling. Er ontstaat ruimte voor een extra spelniveau: achter deze rollen blijven de acteurs zichtbaar. De eigennamen geven het een persoonlijke touch. 'Lien' klinkt zelfs als een bij- of koosnaam, die tevens misleidend is: als Willem de Wolf en Lineke Rijxman zichzelf op de vloer als acteur tonen, is dat uiteindelijk ook een rol.

Via hun personages Lien en (professor) de Wolf proberen de acteurs dus inzicht te krijgen in zowel de publieke als private relatie Hannah-Martin. Al snel wordt echter duidelijk dat de Wolf en Lien andere ideeën hebben over hoe dat verhaal verteld moet worden. Lien houdt het niet lang vol braaf naar haar professor te luisteren. Ze valt hem in de rede en zegt dat ze zich niet kan voorstellen dat de affaire zo clichématig was: hij hoogdravend, zij geïmponeerd. Ze neemt het voor Hannah op; de jonge filosofe had een denkvermogen dat minstens zo kritisch was als dat van Heidegger. Lien wil dat denken inzichtelijk maken, de verschillen tussen Martin en Hannah benadrukken. Ze zoekt in (professor) de Wolf vooral een partner om die gedachten mee uit te wisselen. Hij denkt daar heel anders over. Het is overduidelijk niet zijn doel ons met Heideggers filosofie vertrouwd te maken. Integendeel, zijn inzet is vanaf het begin gestoeld op een desinteresse in de publieke Martin en Hannah en de (een beetje perverse) haast hun privéleven onder de loep te nemen, en het liefst meteen na te spelen.

De hele voorstelling is daarom, zowel in inhoud als in vorm, de confrontatie van die tegenstrijdige inzet: in spel, in de houding ten opzichte van de thematiek, in denkwijze, enzovoort. Door een brede waaier aan theatrale uitdrukkingsmiddelen zien we een opeenstapeling van hun pogingen om dichter bij Hannah en Martin te komen. Via typetjes, met of zonder vierde wand, direct gericht tot het publiek, door het naspelen van situaties, videobeelden, met pruiken, brillen, neptanden, of juist met kritische afstand tot het personage, of verhalend, in dialoog, een interview, enz.

De tegengesteldheid van hun inzet maakt dat de twee personages elkaar niet alleen niet inhoudelijk nader komen, maar ook zelden fysiek. Ze staan er, in het niet erg tot de verbeelding sprekende decor van blankhouten (verhuis?)kisten, eigenlijk alleen voor. Deze objecten van interieurontwerpers Xander Vevoort en Leon van Boxtel (X+L) voegen voor mij als kijker inhoudelijk absoluut niets toe. Buiten wat kleine vermommingen gebeurt er weinig, en te zien is er dus niet veel: de poging zit vooral in de taal.

Het gevolg van dit gevecht dat de acteurs op de vloer leveren, is dat de toeschouwer zelf ook mag pogen en puzzelen. Het is een, hoewel niet onbekende, effecrieve stijl; de toeschouwer krijgt geen 'af plaatje, maar een reeks aan fragmenten en aanwijzingen aangereikt. Zo wordt hij uitgedaagd in gedachten mee op zoek te gaan en een eigen Martin en een eigen Hannah te construeren. Het bereiken van een resultaat heeft daarbij geen enkele relevantie, het gaat om het geloof in de poging zelf, wiens noodzaak daaruit bestaat dat hij elke vorige zet bevraagt, onderuit haalt of in een ander licht plaatst. Het vraagt om een zeker 'moedig denken' van zowel de spelers als het publiek; nóóit conclusies willen trekken.

Interessant is dat Rijxman via Hannah Arendts filosofie eenzelfde pleidooi houdt; je moet al je hang naar houvast loslaten, zegt zij. In het licht van haar overtuiging dat onnadenkendheid tot banaliteiten leidt, vraagt ze met klem om een denken achter het denken, een denken dat nooit stopt…

Aan het eind van de voorstelling besef je dat je vooral veel Hannah en wel erg weinig Martin voor je geld hebt gekregen. Omdat Hannah vond dat het denken oneindig moest zijn, stoppen ook Liens pogingen niet. (Professor) De Wolfs drijfveer, die buiten die affaire echt helemaal niets doorgronden wil, steekt daar wat schril bij af. Die inzet is een heldere keuze en wordt via het personage weliswaar volledig en consequent doorgevoerd, maar Willem de Wolfs pogingen zijn spelmatig erg weinig gevarieerd. Je zou zeggen dat er genoeg mogelijkheden zijn om zijn doel te bereiken - maar de acteur benut ze niet of gelooft er zelf niet in, want doorheen de voorstelling zien we steeds dezelfde houding: opdringerig. Het wordt ons daardoor vrij moeilijk gemaakt ons nog een aannemelijke voorstelling van Martin Heidegger te maken buiten het clichématige beeld dat nu overheerst. Nors, morsig en denkend aan seks op een met boeken beladen bureau.

In tegenstelling tot Rijxman, die Hannah van alle kanten voor ons belicht, weet hij van Martin geen gelaagd beeld te construeren; het publiek krijgt amper stukjes om mee te puzzelen. Het gebrek aan nuance irriteert, ook al is die cynische houding een bewuste spelinzet. Die vlakheid is zo lelijk dat het je misleidt. Je ziet haast niet welk hoger (inhoudelijk) doel die keuze dient. En toch.

De eenzijdige inzet in spel lijkt naar ons vaak bevooroordeelde - en éénkleurige - beeld van het privéleven van publieke personen te verwijzen. En de Wolfs benadering van Martin vertelt dat het alles van iedereen weten een oppervlakkig weren is. De privélevens die vandaag de dag via reality soaps en allerlei sociale online netwerken op straat lijken te liggen, onthullen niets maar verhullen juist. Wie in het 'private' persoonlijkheid zoekt, vindt geen diepte maar vlakte. De hang naar sappige details die Willem de Wolf voor zijn deel neemt bijvoorbeeld, wordt in ieder geval niet bevredigd. Steeds zoekt hij als de professor, op altijd die drammerige manier, toenadering tot Lien. Het irriteert ook haar. Ze verblikt of verbloost niet van zijn doorzichtige acties om haar te verleiden. Ze kaatst de bal terug, of wijst hem gewoonweg af. Zij kan zich helemaal niet voorstellen, zegt ze, dat Arendt ooit iets in Heidegger gezien heeft…

Zijn doel lijkt bereikt als ze er dan uiteindelijk, om er van af te zijn, voor gaat liggen. Maar als hij op haar klimt en aan haar blouse begint te sjorren, draait zij haar hoofd weg; haar blik leeg. 'Laat het alsjeblieft snel over zijn', hoor je haar haast denken. Het is pijnlijk om aan te zien en het lijkt een afstraffing van alles wat hij zich verlekkerd bij 'liefdesaffaire' had voorgesteld. Het suggereert ook dat die affaire wellicht niets met romantiek of liefde te maken had… Als zij hem dan onverwachts en vanuit een plotselinge opwelling, heftig begint te kussen, is dat al even walgelijk. Ook zij lijkt de mislukking van de poging in te zien; ze stopt abrupt en laat hem staan. Dit is wel zo banaal, moet zij denken, dit prikkelt geen enkele verbeelding.

Rijxmans pogingen om Arendts gedachten te begrijpen, en tegelijkertijd om mij als kijker inzichtelijk te maken, slagen: het leidt er toe dat ik absoluut nieuwsgierig word naar het werk van deze filosofe die me tot voor deze avond nog onbekend was. De vormen die zij hiertoe inzet; van het met kritische afstand weergeven van Arendts gedachten in de rol van de studente, tot de typering van Arendt met pruik, bril en neptanden, laten mij niet de echte, noch de volledig publieke of private Hannah zien. Wel geeft het mij de mogelijkheid een gelaagd beeld te vormen van wie zij mogelijk was. Waar 'Martin-de-affaire-man' vlak is, krijgt Arendt diepte.

De typering van Arendt als een vrouw met blijkbaar een erg karakteristiek (en joods) voorkomen die, al kettingrokend, niets aan de media wilde prijsgeven (privézaken helemaal daargelaten), is daarbij net zo relevant als bijvoorbeeld de beschrijving van Arendts werk rond het Eichmann-proces.

Rijxman zoomt daar, in de rol van studente Lien, in op een deel van Arendts werk. Ze zit als 'leergierige studente' met een koptelefoon op, en herhaalt in het Duits uitspraken van Adolf Eichmann. Onderwijl toont de televisie beelden van een rechtszaak waar deze nazi-functionaris, hoofdverantwoordelijke voor het transport van miljoenen mensen richting de kampen berecht werd. Tijdens de beruchte Wannsee-conferentie in Berlijn (1942) had Hitler hem deze taak toebedeeld. Ten overstaan van de hele rechtbank verklaarde hij echter 'op alle punten onschuldig te zijn'. Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil is het resultaat van Arendts onderzoek naar dit proces. Ze heeft daarmee vooral willen aantonen dat personen zoals Eichmann, die vele wandaden op hun geweten hebben, naderhand toch zulke 'gewone' mensen lijken te zijn. Hoe ontstaat dat kwaad? Hoe kon Eichmann die taak aan zichzelf, aan zijn geweten, verantwoorden? Het antwoord blijkt schokkend eenvoudig. Na drie weken zijn al je waarden 180º gedraaid.

Hoewel de scènebeelden visueel vaak weinig spannend zijn, is het beeld van de filosofe dat zich uit Rijxmans pogingen stilaan heeft opgebouwd, dat wél. Dankzij de genuanceerde keuzes van het bouwmateriaal dat Rijxman inzet, blijft Hannah Arendt niet enkel een abstract gegeven. Geen vlak type, er wordt iets onthuld; achter haar publieke 'bestaan' doemen een gezicht en een persoonlijke achtergrond op.

De voorstelling laat zien dat de scheiding tussen privé en publiek juist niet verdwenen is, zoals de flyer suggereert, maar zich in onze huidige leefwereld als een groot 'tussengebied' manifesteert. (Een terrein waar dus ook de acteur zich begeeft…)

In dat tussengebied overheerst oppervlakkigheid en blijft de zoektocht naar de diepte achter het 'private' oneindig. Het scherpe contrast tussen de vlakte die Martin onzichtbaar houdt en de diepte die achter Hannah zichtbaar wordt, ondersrreept het feit dat privé en publiek verder van elkaar verwijderd zijn dan ooit. Het laat zien dat de betrokkenheid van de mens op de wereld gecompliceerder is "dan een lucifer in zijn doosje'. Zaken zijn niet meer eenduidig privé of publiek, maar balanceren op de grens ertussen.

In het dagelijkse leven zijn we voortdurend bezig onze 'binnenwereld' ten opzichte van de 'buitenwereld' te plaatsen. Wat laat je van jezelf zien? Wie ben je en public? Of anders gezegd; hoe ben je privé in het openbaar? En wat zit daar dan achter? Wie ben je in die binnenwereld? En verder; hoe dicht kan je bij jezelf komen?

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

29 oktober 2009

Het gevaar van bewondering

door Ingrid Bosman

Wat betekent het voor een actrice om de belangrijkste toneelprijs te winnen? Lineke Rijxman - voor haar rol als de joodse filosofe Hannah Arendt bekroond met een Theo d'Or - over bewondering en beloning. "Mijn moeders lach was vroeger mijn medaille."

Geëmotioneerd zou ze volgens het verslag in een ochtendkrant zijn geweest. "Ik was geraakt, zeker. Maar er kwamen geen tranen aan te pas. Ook later thuis niet, nee." Verbaasd zou ze volgens hetzelfde krantenverslag hebben gereageerd. "Dat was misschien wel zo. Ik ging er niet direct van uit dat ik 'm zou krijgen. Maar wat meteen overheerste was een heel grote blijheid."

Lineke Rijxman won vorige maand op het Gala van het Nederlandse Theater in Amsterdam de Theo d'Or voor haar rol als de joodse filosofe Hannah Arendt in de voorstelling Hannah en Martin van het gezelschap mugmetdegoudentand. En dat moest worden gevierd. "Maar ik zat eerst in de uitzending van Opium Radio, en vervolgens bij Opium TV, dat voor het eerst ook live verslag deed. Daarna was het feest wel een beetje over het hoogtepunt heen. Ik heb het nog wel erg leuk gehad, hoor." Haar twee zussen waren er, en twee neefjes. "We hebben een hechte band. Het was ontzettend belangrijk voor me dat ze er waren."
Vaak is een stuk uitgespeeld wanneer het in de prijzen valt, maar Rijxman en haar collega Willem de Wolf zijn - na de premiëre eind mei - nu net begonnen aan de tournee. Ze kan niet zeggen dat het anders spelen is. "Een prijs haalt niet de onzekerheden weg." Wat ze wel voelt is de erkenning. "Toneel is vluchtig, zo'n prijs is iets concreets in wat steeds maar voorbij gaat. Als je je eigen weg gaat, en er tegen je wordt gezegd: we zien wat je aan het doen bent, dan is dat heel fijn." Natuurlijk gaat het verder dan gezien zijn, beaamt ze. Ze betrekt de lof alleen liever op het proces van acteren, dan op deze ene voorstelling. "Het is een bewegend iets. Daarin herkend en erkend te worden is prettig, maar betekent niet dat het nu pas goed is."

Trots op deze voorstelling was ze al. "We hebben 'm van de grond af opgebouwd, Joan Nederlof, Willem de Wolf en ik. Het stuk ligt me na aan het hart, qua thematiek, maar ook qua vorm." In Hannah en Martin onderzoeken Rijxman en de Wolf de relatie tussen de Duitse filosofen Hannah Arendt en Martin Heidegger. Zij joods, hij nationaalsocialist, en kortstondig geliefden.
De beide acteurs staan niet alleen als Arendt en Heidegger op het podium, maar ook in andere rollen. Zo geeft Rijxman nazileider Adolf Eichmann een stem. Tegelijk houden ze ook als acteurs het verbond van Hannah en Martin tegen het licht, wat een zeker Droste-effect veroorzaakt. Goed en kwaad staan zo voortdurend ter discussie. "Kun je je tegen het kwaad wapenen? Mag je wegkijken als iemand van wie je houdt kwaad doet? Het gaat ook over eigen verantwoordelijkheid."

Politiek en morele kwesties; ze houden Lineke Rijxman bezig en dus wil ze er toneel van maken. "De vraag is voor mij steeds hoe je je verhoudt tot de buitenwereld, en hoe we die aantrekkelijk en leefbaar kunnen houden. Ik denk dat toneel daarin wel iets kan betekenen. Bij Hannah en Martin doordat mensen, hoop ik, gaan nadenken over goed en kwaad. Wat geweten eigenlijk is. Zo kunnen we een inzichtje bieden. Hoe manipuleerbaar mensen zijn."
Het klinkt als zware (Duitse) kost, maar ondertussen wordt ook gewoon het verhaal van een liefde verteld. Rijxman: "En zet je er ook in dat er wat te lachen valt." Het verzoek druipt van ironie. Niet voor niets begint de voorstelling ermee, met dat populaire idee dat theater vooral om te lachen moet zijn. Na haar vertrek bij Toneelgroep Amsterdam in 2004 had Rijxman het zelf wel even gezien op het toneel. "Het was de vraag of ik nog zou doorgaan. Onder de leiding van Gerardjan Rijnders had ze bij Toneelgroep Amsterdam altijd genoeg vrijheid ervaren om met diens keuzes uit de voeten te kunnen, maar met de huidige artistiek leider Ivo van Hove voelde ze die ruimte niet. Ze ging freelancen, deed een poosje alleen tv- en filmwerk, maar vond bij het kleine gezelschap mugmetdegoudentand een nieuw thuis als zelfstandig theatermaker. Ze schrijft, acteert, regisseert. "De behoefte om zelf te bepalen waar ik het over wilde hebben was steeds sterker geworden. Ik wilde mijn eigen repertoire maken." Ze bewondert Rijnders, als schrijver en als toneelmaker. En dat zegt ze niet gauw, erkent ze. "Ik ben op m'n hoede voor bewondering. Of eigenlijk moet ik zeggen, voor dwepen. Bewondering kan heel snel ontaarden in dwepen, en daar ben ik beducht voor. Als je iemand op een voetstuk plaatst, en vergeet dat het ook maar een mens is die kan falen, dan kan dat veel narigheid opleveren. Daar was Ayaan Hirsi Ali ook zo'n voorbeeld van." Ze introduceert ter plekke de term realistische bewondering. "In de zin van: je verwant voelen met iemand. Dan is bewondering wel een woord waarin ik me kan vinden."
Is een prijs ook een vorm van bewondering? Glimlachend: "Ik ben er heel blij mee. Ik ontvang het." Juist daarin schuilt de ambivalentie. "Ik heb er geen enkele invloed op, of mensen me bewonderen." Wat bewondert ze in zichzelf? "Ik ben op sommige rollen trots, op sommige producties ook. Daar ben ik tevreden over, omdat ik iets heb neergezet dat ertoe doet. En buiten het acteren heb ik bewondering voor mijn levenskracht. Nou ja, bewondering..." Ze lacht. "Ik ben blij dat ik het heb."
De jury die haar de Theo d'Or toekende, prees haar 'fenomenale schakelen, transformeren, tal van schakeringen aanbrengen, bijna onnadrukkelijk van het ene personage in het andere springen'. Dat zat er al vroeg in. Als kind wilde ze heks zijn, maar ook spion, archeoloog, en nog weer wat later psychiater. Eigenlijk, constateert ze, is ze altijd actrice geweest. "Zolang ik me kan herinneren deed ik al of ik iemand anders was. Het stelde me in staat om ook alle andere Linekes aan bod te laten komen. Ik geloof echt dat ik als toneelspeelster ben geboren.
"Het bood ook vrijheid. Lucht." Haar ouders hadden geen gelukkig huwelijk, wat drukte op de jeugd van Lineke en haar zussen. Ze zijn later gescheiden. "De situatie thuis gaf wel aanleiding om mezelf weg te dromen." Of ze als kind genoeg is bewonderd? "Deels wel. Door mijn moeder." De mooiste prijs uit haar jeugd? Prompt: "Als ik mijn moeder aan het lachen kon maken. Haar lach was mijn medaille." Haar ouders hebben haar niet meer zien acteren. "Van mijn moeder vind ik dat wel erg."
Zelf is ze best scheutig met complimenten, merkt ze bijvoorbeeld als ze lesgeeft, of regisseert. "Als je goed kijkt is er altijd wel een aanleiding om te zien dat mensen iets goed doen."
Erg veel prijzen vallen er in haar sector niet te winnen. Het toneel komt er bekaaid af. Laat staan dat er vette cheques aan verbonden zijn, zoals bij de literatuurprijzen. "Ja, ha ha, dat is eigenlijk wel erg jammer. Wij moeten blij zijn met de eer. En dat ben ik dan ook." Het beeldje van de Theo d'Or staat mooi, zegt ze, op het tafeltje naast de Colombina. Die prijs voor de beste vrouwelijke bijrol won Rijxman in 2006, voor haar rol als vierjarig meisje in Quality Time, ook bij mugmetdegoudentand.
De jaarlijkse uitreiking van de toneelprijzen werd een paar jaar geleden opgeschaald tot een gala, ook om de sterrenstatus van de acteurs op te vijzelen. Rijxman, relativerend: "Ach, sterren in Nederland, waar hebben we het over. Maar het gala heeft wel meer allure gekregen, ja, en dat vind ik zelf heel prettig. Als het publiek daardoor wordt geprikkeld om in de schouwburg naar gelauwerde acteurs te komen kijken, dan juich ik dat alleen maar toe."
Toch, ze kan op het toneel de sterren van de hemel spelen, maar bekend is ze vooral van haar tv-rollen, zoals moeder Josje uit de thrillerreeks Vuurzee. Opnieuw relativerend: "Ik word niet heel veel herkend. Misschien ook wel omdat ik er blind voor ben. Ik wil het gewoon niet zien. Maar het is waar, tv is nu eenmaal een massamedium." Waar toneel niet bijster hoog scoort, bleek ook na de Theo d'Or weer. Rijxman zat niet aan tafel bij Pauw en Witteman, en evenmin in De Wereld Draait Door. Niet dat ze er zelf een punt van maakt: "Ik zat wel in Kunststof." Aan haar zal het in elk geval niet liggen. "Ik geef niet graag interviews, maar ik heb nu wel besloten dat ik het allemaal maar moet doen. Ik wil dat mensen naar mijn voorstellingen komen."

Wanneer het dan ook nog lukt om een gevoel van eenwording met het publiek te bereiken heeft ze de grootste beloning binnen. "Als er één energie in de zaal ontstaat. Hoe die tot stand komt doet er dan niet eens toe. Ieder moment dat ik voel dat de zaal meedenkt en meevoelt, ben ik gelukkig. En als je dáár dan ook nog een beeldje voor krijgt…"

Waar te zien: Hannah en Martin van mugmetdegoudentand, met Willem de Wolf en Lineke Rijxman. Vanavond (29 oktober), theater Concordia Enschede, aanvang: 20.30 uur.

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

30 september 2009

jan


 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

26 juni 2009
siezoensoverzicht: de theatertoptien van de Volkskrant-recensenten
volkskrant theatertoptien


THEATER TOP TIEN 2008/2009 van recensent Vincent Kouters

1 Tien Geboden deel 2 naar Kieslowski door NTGent, regie Johan Simons
Beeldend, rijk en ronduit prachtig theater van Simons van een dwaze klucht over postzegelverzamelaars tot een smartlap over een ontvoerd kind, van jolig kindertheater tot een college over ethiek
2 Louterbloemen, Toneelgroep De Appel, regie Geert de Jong
In de zaal van het Appeltheater bouwden De Jong en decor ontwerper Aidan Radier een onvoorstelbaar gedetailleerd volkstuinencomplex na Vol verwilderde Appelacteurs in een mooi melancholieke choreografie
3 Wiek, Boukje Schweigman
Mens en machine versmelten bij Schweigman. Immer draaiende wieken zetten drie danseressen aan tot een wonderbaarlijke krachtinspanning en een immense concentratie
4 De laatste dagen der mensheid van Karl Kraus, 't Barre Land
Acteurscollectief 't Barre Land liet zich inspireren door Kraus' volstrekt onopvoerbare De laatste dagen der mensheid en kwam met een grappig en onnavolgbaar drieluik op de proppen. Over oorlog, media en decadentie En nog zo wat.
5 Met open ogen, Judith Hofland Theatervormgeefster en maakster Hofland stuurt haar pu bliek de straat op. Ze creëerde een wandeling die je gaandeweg doet twijfelen aan alles en iedereen om je heen. Opzienbarend nachtmerrietheater.
6 Hannah en Martin van Lineke Rijxman, Willem de Wolf en Joan Nederlof door Mugmetdegoudentand. Lineke Rijxman en Willem de Wolf overdenken de aantrekkingskracht tussen de stramme Martin Heidegger en de nog stuggere Hannah Arendt. Dat alles ondoorgrondelijk blijft, doet niets af aan het sterke concept en acteren.
7 Kopenhagen van Michael Frayn, Het Nationale Toneel, regie Peter Tuinman
Ouderwets degelijk teksttoneei in de grote zaal, maar dan goed. In een confrontatie tussen Niels Bohr en Werner Heisenberg, geniale wetenschappers allebei, worden de maatschappehjke consequenties van atoomsplitsing kraakhelder. En dan barst de bom.
8 Mannetje met de lange lul, Dood Paard en Maatschappij Discordia
Een bewust rommelige montage van toneelteksten door acteurs Kuno Bakker en Jorn Heijdenrijk, waarin gelukkig alles grandioos mislukt. Een filosofische klucht dus, met alle verkleedpartijen, verwarring en overspel van dien.
9 Los, Oostpool, regie Marcus Azzini
De ongecomphceerde lol spat aan alle kanten van Los af. Azzini en zijn prima acteurscollectief weten precies hoe je een ongemakkelijk feestje organiseert. Subliem Parademateriaal
10 Wild Boys, Willemijn zevenhuijzen en Het Veem Theater
Stoere mannen drinken veel bier, laten boeren en scheten, roken shag en plassen wild. En ze spelen in een beroerd punkrockbandje Zevenhuijzen weet van cliches een geinig theatraal onderzoek naar genderrollen te maken.

Slechtste: Geslacht van Rob de Graaf, Het Toneel Speelt, regie Ger Thijs
Rob de Graafs duistere, associatieve tekst wordt door Thijs in het keurshjf van een well-made play geramd. Dat dit niet lukt, blijkt uit de onmachtige acteurs, de rare dramaturgie en de schrijnende letterlijkheid

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  
THEATER TOP TIEN 2008/2009 van recensent Hein Janssen

1 Missie van David van Reybroeck door KVS Brussel, regie Raven Ruëll.
Een podium, een acteur, een katheder, wat lampen en een tekst - simpeler kan theater niet zijn. Bruno Vanden Broecke speelt de oude Belgische missiepater André in hemeltergend theater over de gruwel in Afrika en de decadentie van het Westen.
2 Tien Geboden deel 2 naar Kiesiowski door NTGent, regie Johan Simons.
Opnieuw even avontuurlijk als inhoudelijk sterk theater over morele dilemma's van de gewone mens. Van klein huiskamerleed (het begluren van de sexy buurvrouw) tot grote vraagstukken (het stelen van je eigen kind).
3 Orgy of tolerance door Troubleyn/Jan Fabre. Grof geschut in geëngageerde voorstelling over de schaduwkanten van de consumptiemaatschappij. Fascinerende beeldtaal, door geweldige performers die van de ene seksuele aberratie naar de volgende wanstaltigheid razen.
4 De Geit, of wie is Sylvia? van Edward Albee door Onafhankelijk Toneel, regie Mirjam Koen. Acteur Bert Luppes maakt volkomen geloofwaardig dat de menselijke passie soms vreemde sprongen maakt, in dit geval uitmondend in de hopeloze liefde voor een geit.
S De Koopman van Venetie van Shakespeare door De Theatercompagnie, regie Theu Boeotians Heldere en gloedvolle regie van bloedstollende confrontaties en mal liefdesprookje, waarin harde antisemitische noten worden gekraakt. Pierre Bokma belandt als Shylock tenslotte op de treurige vuilnisbelt van het leven.
6 Het laatste vuur van Dea Loher door Ro Theater/KVS, regie Alize Zandwijk.
Opnieuw stuk vol tergend treurige mensen die toch op mededogen mogen rekenen. Uitzichtloosheid is bij Zandwijk misschien niet voor eeuwig, wat vooral zichtbaar wordt in formidabel spel van Sylvia Poorta.
7 Ben ik al geboren? Tekst en regie Gerardjan Rijnders door De Appel.
Vrouw bevindt zich op de grens van leven en dood, en beziet in flarden de restanten van een moeizaam bestaan. Hermetische tekst van Rijnders wordt door actrice Sacha Bulthuis volkomen vanzelfsprekend ontvouwd.
8 Tocht van Arjan Ederveen door Ro Theater, regie Alize Zanddwijk.
Arjan Ederveen worstelt als oudere vrouw met de eenzaamheid van het bestaan en vindt troost bij hond, vriendin en dierenopvang. Prachtige mix van rake typering, diepe inleving en af en toe ontwapenende humor.
9 Hannah en Martin van Lineke Rijxman, Willem de Wolf en Joan Nederlof door Mugmetdegoudentand. Magistraal stoeien met acteur zijn, personage worden aan de hand van relatie tussen Joodse filosofe Hannah Arendt en haar met de nazi's sympathiserende leraar Martin Heidegger.
10. Ritter Dene Voss van Thomas Bernhard door Dood Paard. Brandhout, een irritatie naar Thomas Bernhard door STAN.
Ex aequo twee speelse, ijzersterke voorstellingen naar het werk van de zwartgallige maar oergeestige Oostenrijkse schrijver Thomas Bernhard.

Slechtste: The Beauty Queen of Leenane van Martin McDonagh door DUS/V&V Entertainment, regie Jos Thie. Iers plattelandsdrama in Hollands realisme is met verve mislukt. Punt uit.

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

30 mei 2009

Hersenkraker

door Irene Start

Of er wel wat te lachen zou zijn? Dat wilde iemand van Willem de Wolf weten. De acteur/cabaretier had net verteld dat hij een voorstelling over twee filosofen ging maken, vandaar. Actrice Lineke Rijxman kreeg precies de tegenovergestelde vraag: of ze het allemaal wel ernstig genoeg namen. 'Nog niet eens begonnen, en dan al helemaal kiem,' verzucht De Wolf theatraal in het begin van Hannah en Martin.

Eigenlijk is het niet te doen, een stuk maken over de liefdesrelatie tussen Martin Heidegger (1889-1976) en Hannah Arendt (1906-1975). Zij was joods, hij leverde denkmateriaal voor het nationaal-socialisme. Zijn filosofie was ondoorgrondelijk als het Zwarte Woud, zij hield van mededogen en medemenselijkheid. Mugmetdegoudentand zet in op een montagestuk waarin filosofische coterietjes en 'serieus' acteerspel elkaar afwisselen. Wolf speelt een heerlijk zelfingenomen Heidegger, die paf staat van zijn eigen diepzinnigheid. Lineke Rijxman lispelt komisch door haar setje kunsttanden heen.

Met hun vette spel lijken de acteurs om de lach te bedelen, maar het is eerder omgekeerd; door het gedoe met pruiken en brillen maken ze zware kost verteerbaar. Een must see voor iedereen die Heideggers hoofdwerk Sein und Zeit niet op eigen kracht doorkwam.

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

27 mei 2009

Intelligent theater zoals dat zelden wordt gemaakt

door Wilfred Takken

Ze spreken tot de verbeelding: Martin Heidegger en Hannah Arendt, twee Duitse denkers die een liefdes-relatie hadden, uiteen werden gedreven door de nazi's - hij partijlid en zij gevluchte Jodin - en na de oorlog elkaar toch weer opzochten.

Toneelgroep Mugmetdegoudentand onderzoekt in de voorstelling Hannah en Martin het verhaal van de twee geliefden. Zij hanteren hiervoor de makkelijke, maar ook aantrekkelijk losse vorm van de toneelspelers die geestig kibbelen over de voorstelling die ze moeten gaan maken.

Lineke Rijxman verdedigt Hannah Arendt en haar gedachtengoed, Willem de Wolf verdedigt Heidegger. Arendt staat voor de vrouw die middenin de wereld staat en met haar boeken direct reageert op wat om haar heen gebeurt. Heidegger is de man die zich juist naar binnen keert, weg van de wereld die hem hindert bij het zoeken naar het diepste zijn.

Al snel blijkt het een ongelijke strijd. De moeizaam geformuleerde, abstracte filosofie van Heidegger leent zich slecht voor toneel. Bovendien was hij een hark die zich weigerde te verantwoorden voor zijn nazi-verleden. Hij wordt hier ook nog bot-weg aan nazi Adolf Eichmann gekop-peld. Arendt is veel aantrekkelijker, met haar politieke stellingname en duidelijke moralisme. Dit partijtrekken maakt de voorstelling makkelijk en onevenwichtig. Verder is ze wat rommelig en lang.

Hannah en Martin blijft echter intelligent theater zoals dat maar zelden wordt gemaakt. De Wolf en Rijxman zijn sterke acteurs die virtuoos met hun materiaal spelen. De Wolf doet de zelfingenomen professor, Rijxman speelt de opstandige actrice die zich met Arendt identificeert, Daarnaast speelt ze ook nog geestig en overtuigend Arendt en Eichman.

Aangrijpend is de houterige vrijpartij van de filosofen, als ze elkaar in 1950 voor het eerst sinds zeventien jaar weer ontmoeten. Tussen hen in ligt een stapel van miljoenen doden. Net als je denkt: Die twee houten klazen komen er niet uit, hou maar op, dit is niet om aan te zien", richten ze zich op en omklemmen elkaar wanhopig.

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

27 mei 2009

Stand-up philosophy over Hannah Arendt en Martin Heidegger

door Vincent Kouters

Een van de onwaarschijnlijkere liefdesgeschiedenissen binnen de westerse filosofie is de verhouding tussen Hannah Arendt en Martin Heidegger. Zij Joods, hij fout in de oorlog. Dat liefde alles overwint, is evenwel een te simpele gedachte, de twee filosofen onwaardig. Zoiets moeten de theatermakers van Mugmetdegoudentand gedacht hebben bij het maken van de filosofiekomedie Hannah en Martin, waarin ze op zoek gaan naar de menselijke kanten van de beroepsdenkers.

Direct bevinden de spelers, Lineke Rijxman en Willem de Wolf, zich in een door henzelf benoemde spagaat. ‘Of er wel wat te lachen valt’, vraagt de boomlange, chagrijnig kijkende De Wolf zich af. ‘Of we ze wel serieus nemen’, is de angst van Rijxman. Dat het ze aardig lukt om die voorwaarden te verenigen, ligt vooral aan hun komisch talent.

Dat maakt de voorstelling wel wat stuurloos. Het is een losse verzameling goede tot uitstekende scènes en leuke ideetjes, van een hilarisch ongemakkelijke seksscène tot een beklemmend betoog over het proces tegen nazi Adolf Eichmann en de banaliteit van het kwaad, gebaseerd op Arendts denkbeelden.

Stand-up philosophy, zo noemde theatermaakster Laura van Dolron destijds haar gelaagde theatrale dialogen met diverse grote denkers. Hannah en Martin valt ook in dit genre. Rijxman en De Wolf spelen een enkele keer de denkers zelf. Maar meestal zijn ze min of meer zichzelf, Willem en Lien, die in een decor vol houten kisten filosoferen over de aantrekkingskracht, zowel in liefde als in denken, tussen de stramme Heidegger en de nog stuggere Arendt. Dat die ondoorgrondelijk blijft, maakt niet uit, hun aantrekkelijke samenspel is genoeg.

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

26 mei 2009

Twee filosofen in ongemakkelijke omhelzing

door Wilfred Takken

Ze spreken tot de verbeelding: Martin Heidegger en Hannah Arendt, twee Duitse denkers die een liefdesrelatie hadden, uiteen werden gedreven door de nazi’s – hij partijlid en zij gevluchte Jodin – en na de oorlog elkaar toch weer opzochten.

Toneelgroep Mugmetdegoudentand onderzoekt in de voorstelling Hannah en Martin het verhaal van de twee geliefden. De groep hanteert hiervoor de makkelijke, modieuze, maar ook aantrekkelijk losse vorm van toneelspelers die geestig kibbelen over de voorstelling die ze gaan maken.

Lineke Rijxman verdedigt Hannah Arendt en haar gedachtegoed, Willem de Wolf verdedigt Heidegger. Handig worden de tegengestelde karakters van de twee aan hun tegengestelde gedachtegoed gekoppeld, en aan de tegengestelde karakters van de twee toneelspelers. Arendt staat voor de vrouw die midden in de wereld staat en met haar boeken direct reageert op wat om haar heen gebeurt. Heidegger is de man die zich juist naar binnen keert, weg van de wereld die hem hindert bij het zoeken naar het diepste zijn.

Al snel blijkt het een ongelijke strijd. De moeizaam geformuleerde, abstracte filosofie van Heidegger leent zich slecht voor toneel. Bovendien was hij een hork die zich weigerde te verantwoorden voor zijn naziverleden. Arendt is veel aantrekkelijker, met haar politieke stellingname en duidelijke moralisme. Dit partijtrekken maakt de voorstelling makkelijk en onevenwichtig. Verder is ze wat rommelig en lang.

Hannah en Martin blijft echter intelligent theater, zoals dat maar zelden wordt gemaakt. De Wolf en Rijxman zijn sterke acteurs die virtuoos met hun materiaal spelen. De Wolf doet de zelfingenomen professor, Rijxman speelt de opstandige actrice die zich met Arendt identificeert. Daarnaast speelt ze ook nog geestig en overtuigend Arendt en Eichman.

Aangrijpend is de houterige vrijpartij van de filosofen, als ze elkaar in 1950 voor het eerst sinds zeventien jaar weer ontmoeten. Tussen hen in ligt een stapel van miljoenen doden.

Net als je denkt: ‘die twee houten klazen komen er niet uit, hou maar op, dit is niet om aan te zien’, richten ze zich op en omklemmen elkaar wanhopig.

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

26 mei 2009

De pijn van Hannah Arendt wordt niet echt voelbaar

door Hans Oranje

Een mooi decor van opgestapelde, blank gelakte kisten vult de toneelruimte. Altijd op reis, altijd op zoek naar de wezenskenmerken van het totalitaire denken. De voorstelling ’Hannah en Martin’ gaat bijna uitsluitend over het gekwelde leven van de Duits-Joods-Amerikaanse filosofe Hannah Arendt (1906-1975). Slechts heel zijdelings gaat het over de nazistische filosoof Martin Heidegger (1889-1976), met wie de achttienjarige studente een kortstondige liefdesaffaire beleefde toen zij in 1924 in Marburg bij hem colleges liep.

Hoewel Arendt een aantal jaren na de oorlog, toen het doceerverbod van Heidegger was opgeheven, nog wel contact met hem heeft gehad, is het tijdsperspectief hier wel uit het lood geslagen. Immers, het studentje en de professor waren in 1924 nog lang niet boegbeelden van het zionisme en nazisme.

Acteurs Lineke Rijxman en Willem de Wolf, die elkaar doorgaans gewoon aanspreken met ’(professor) Wolf’ en ’Lien’, zoeken zo een grote afstand tot hun vertelde personages. Het zijn vooral de latere, pijnlijke gebeurtenissen in Arendts leven die, tamelijk aan de oppervlakte blijvend, worden aangestipt, zoals de afstand die zij nam, na zich jaren te hebben ingezet voor het zionisme, van de Joodse staat toen die eenmaal een feit was geworden. Het is haar, zoals wellicht bekend, in Israël en daarbuiten, bitter kwalijk genomen.

Of haar beroemde en beruchte boek: ’Eichmann in Jerusalem: a report on the banality of evil’, met op video vertoonde beelden van de verbijsterende kleurloosheid van de oorlogsmisdadiger tijdens zijn proces. „Het kwaad is het gevolg van gedachteloosheid” was de stelling waarmee ze velen destijds schokte.

Het zijn de bekendste feiten uit haar leven, en de voorstelling wist niet dieper te gaan. Wel waren er een paar leuke grapjes: Heidegger die op een gegeven ogenblik een kokkerd van een jodenneus opzet, of Arendt die een stevig konijnengebit over haar tanden heeft gepropt. Ook de collaborerende zanger Johan Heesters of het vermaledijde fietspad in de onderdoorgang van het verbouwde Rijksmuseum schuifelen, zeer postuum, voorbij.

Maar de pijn die door het leven trok van deze weerbarstige academica werd niet echt voelbaar.

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

25 mei 2009

'Hannah en Martin' van Mugmetdegoudentand

door Simon van den Berg (www.simber.nl)

Hannah en Martin van Mugmetdegoudentand. Gezien 23/5/09 in de Toneelschuur Haarlem. Aldaar t/m 30/5. Volgend seizoen tournee.

Drie jaar geleden speelden Willem de Wolf en Lineke Rijxman twee jonge kinderen in Quality Time van Mugmetdegoudentand. Rijxman won er een Colombina mee en trad toe tot de artistieke leiding van het gezelschap. Nu maken de twee samen een voorstelling over de kortstondige liefdesaffaire tussen filosoof Martin Heidegger en politiek denker Hannah Arendt.

Ze zochten wat toch hun  wederzijdse aantrekkingskracht kan zijn geweest. De Wolf meer vanuit het perspectief van Heidegger -die met Sein und Zeit een van de meest ondoorgrondelijke werken uit de filosofie schreef en die de nazi’s steunde-, Rijxman met de blik van Arendt – de joodse theoretica die naar Amerika moest vluchten en die tijdens het Eichmann-proces in de jaren ’60 de banaliteit van het kwaad formuleerde.

Maar ze krijgen hun vinger er niet achter. Of ze nou de orerende Professor Wolf met Rijxman als adorerende 18-jarige studente spelen, of Rijxman met kunstgebit, pruik en sigaret een karikaturale Arend neerzet, of dat ze samen op televisie naturalistisch en ingeleefde Hannah en Martin spelen, of dat ze heel kritisch en persoonlijk hun wederzijdse bedoelingen met dit project ter discussie stellen, ze krijgen die liefde maar niet te pakken.

In een decor van houten kisten waarin aardewerken poppetjes blijken te liggen in stro spelen De Wolf en Rijxman een spannend, meerlagig spel met identiteit, filosofie en acteerstijlen. Niet alleen vereenzelvigen ze zich persoonlijk met Heidegger en Arendt, ze volgen elk ook hun denksystemen, en ze doen dat bovendien ieder in hun eigen stijl van theater maken, De Wolf als ironische speler en serieuze schrijver, Rijxman met haar fenomenale acteursfantasie. Die combinatie van confrontaties leidt via (vaak komische) omwegen toch weer tot inzicht.

Voor Ahrendt is nadenken een gesprek, een verdieping in andermans standpunten, niet empatisch, maar rationeel. Heidegger ziet nadenken middel om tot hogere waarheid en inzicht te komen. Maar Rijxman toont haarscherp aan dat als die waarheid en dat inzicht te ingewikkeld zijn het nadenken doel op zich wordt en dus een pose. “Het voelt wel als werkelijk nadenken”, antwoord De Wolf als hij in antwoord daarop zijn ‘denkende’ houding heeft aangenomen.

De voorstelling eindigt met een anti-democratische tirade van de Wolf, en een apocalyptisch visioen van Rijxman. Dit zijn twee theatermakers die er niet uit zijn gekomen, maar ze weten daarvan weergaloos, intelligent en soms beklemmend theater te maken.

Na About Beckett van Discordia en Villa Europa van De Warme Winkel (over Stefan Zweig) is dit de derde semi-biografische voorstelling dit seizoen waarbij het uiteindelijk meer draait om de zoektocht van de makers. Alledrie scheren ze zo net langs hun onderwerp, maar juist daardoor krijgt de toeschouwer een scherp beeld.

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

25 mei 2009

Liefde tussen goed en kwaad

door Maaike Staffhorst

Dit artikel is op verzoek verwijderd…

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

25 mei 2009

Lachen om relatie Hannah en Martin

door Margriet Prinssen

Gezelschap: Mugmetdegoudentand; voorstelling: 'Hannah en Martin'
gemaakt door: Joan Nederlof, Lineke Rijxman, Willem de Wolf
gezien: Toneelschuur Haarlem

Of er ook om te lachen valt? Hardnekkig keert de vraag terug in het introductiefilmpje, in ouderwets aandoende zwart-wit beelden gefilmd: twee personen (onder wie Lineke Rijxman met een Charlie Chaplin snorretje) praten op een terras over de fllosoof Martin Heidegger. Geen lachebekje, de auteur van "Seln und Zeit", dat zeker niet. Hij is een van de twee hoofdpersonen uit de nieuwe voorstelling van mugmetdegoudentand 'Hannah en Martin', Hannah is de Joodse filosofe Hannah Arendt. Zij hebben kortstondig een liefdesrelatie gehad: Hannah was een onschuldige studente van achttien, Heidegger haar docent, toen al hoogleraar en een getrouwde man van 35. Een relatie die kennelijk tot de verbeelding sprak van de makers. Vooral omdat het zo'n onwaarschijnlijke combinatie was: Hannah Arendt was Joods en Heidegger sympathiseerde met het nationaal-socialisme.

Mugmetdegoudentand raakte geïntrigeerd door het tweetal en zoals in al hun werk maken zij theater vanuit het hier en nu. Ze proberen niet de affaire te reconstrueren, maar kijken vanuit hun eigen ervaring, hun eigen vragen en twijfels naar de geschiedenis. 'Hannah en Martin' is dan ook een intelligente mix, waarin talloze lagen over elkaar heen buitelen. We zien af en toe scènes waarin de acteurs Heidegger en Arendt spelen, in verschillende periodes van hun leven; we zien een studente die de heer Wolf vragen stelt en we zien twee acteurs die worstelen met hun personages. Niet lief genoeg, schudt Lineke Rijxman haar hoofd, als ze zichzelf als Hannah op televisie ziet spreken. Willem de Wolf voelt zich verraden als hij iets van zijn diepste zieleroerselen prijs heeft gegeven en Lineke daar meteen gehakt van maakt. Ook de verschillen tussen de acteurs spelen in zo'n persoonlijke voorstelling een grote rol. Rijxman heeft als actrice een veel gevarieerder palet om uit te kiezen; zij schakelt met verbluffend gemak van de ene rol in de andere en ontpopt zich meer en meer als een rascomedienne; Willem de Wolf speelt eigenlijk altijd zichzelf en vaak werkt dat goed, maar in deze voorstelling schiet hij af en toe tekort. Je bent een Groningse middenstander, schmiert Lineke, een zak aardappels. Echt erg is dat niet, want ook in de verhouding tussen Heidegger en Arendt is hij, vanuit het perspectief van nu bezien, de minder interessante. De voorstelling komt wat langzaam op gang, maar biedt veel stof tot nadenken en ja, gelukkig, er valt ook om te lachen.

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

Uit Gooi-en Eemlander, Leids Dagblad, Noord Hollands Dagblad en Haarlems Dagblad
23 mei 2009

Lineke Rijxman en Willem de Wolf in "Hannah en Arendt":
"Het is ook heel erg lachen, hoor"

door Jos Schuring

Gezelschap: Mugmetdegoudentand; voorstelling: 'Hannah en Martin'
gemaakt door: Joan Nederlof, Lineke Rijxman, Willem de Wolf
gezien: Toneelschuur Haarlem

"We hebben een script, we kennen de tekst min of meer uit ons hoofd en we weten ongeveer hoe we het willen spelen," zegt Willem de Wolf. "Dat weten we toch vrij precies?", reageert Lineke Rijxman. Er heerst een ontspannen concentratie in de repetitieruimte van theatergroep mugmetdegoudentand. 'Hannah en Martin' gaat vanavond in première in De Toneelschuur in Haarlem.

Lineke Rijxman en Willem de Wolf spelen de Duitse filosofen Hannah Arendt en Martin Heidegger. De Joodse Arendt had een heimelijke liefdesrelatie met Heidegger die nationaalsocialist was. Naast deze personages spelen de acteurs eigenlijk ook zich zelf. De flyertekst beloofde dat de voorstelling vooral over de liefdes-relatie tussen Hannah en Martin zou gaan, maar dat is achterhaald door het maakproces. Rijxman: "Het zou zonde zijn om het alleen maar daarover te hebben. Beiden hebben zo veel geschreven wat interessant is. Het is nog altijd actueel gedachtegoed dat ons erg bezig houdt. Zo gaat het onder meer over goed en kwaad. Ook eerlijkheid is een belangrijk thema. De Wolf vult aan: "Heidegger was vooral bezig met het geweten. Gaandeweg komen we er achter dat volstrekte eerlijkheid vaak neer komt op zelfbedrog. Rijxman weer: "Dat merk je vooral als je kijkt naar iemands binnenwereld en hoe die zich verhoudt met hoe iemand zich opstelt tegenover mensen in zijn omgeving. Grote, gewichtige thema's dus in deze nieuwe Mug-voorstelling. "Maar het is ook heel erg om te lachen hoor", zegt Rijxman. De acteurs lijken bang de indruk te wekken dat 'Hannah en Martin' een moeilijk toegankelijke voorstelling is. "Natuurlijk gaat het om serieuze onderwerpen, maar we gaan daar ook wel vrij en soms banaal mee om. Mochten toeschouwers soms eventjes wegdromen vanwege de filosofische teksten, dan trekken we ze hopelijk even later weer helemaal de voorstelling in", aldus Rijxman.

Als de twee acteurs enkele scénes uit de voorstelling spelen, wordt duidelijk dat 'Hannah en Martin' diepzinnigheid afwisselt met lichtheid, zonder dat dit geforceerd overkomt. In een soepele acteerstijl zien we een conversatie over het kwaad, over liefde en seks. De tekst spitst zich toe op het verschil tussen kwaad zijn en kwaad doen. "Ik ben goed, omdat ik heel kwaad ben, maar geen kwaad doe", zegt Rijxman tegen De Wolf. Ook zegt ze dat hoe eerlijker hij tegen haar is, des te sneller ze verliefd op hem zal kunnen worden. De scène loopt uit op een confrontatie die plots afgebroken wordt door luid klinkende muziek van Richard Strauss. Heidegger is inmiddels De Wolf als hij op agressieve toon uitspuwt: "Mooie muziek hè? Maar Strauss was ook fout, hij ressorteerde rechtstreeks onder Goebbels." De vanzelfsprekendheid waarmee de personages Hannah Arendt en Martin Heidegger transformeren in De Wolf en Rijxman trekt de thematiek naar het nu. En zo zijn we dan terug bij de kern van mugmetdegoudentand. Immers, het gezelschap is vooral ijzersterk in reflecties op de tijdgeest en legt in zijn voorstellingen veelal de moderne mens onder het vergrootglas. Televisiekijkers kennen de groep wellicht van de dramaserie 'Hertenkamp'. Het nu is een constante in het werk van mugmetdegoudentand. Daarom is het verbazend dat de groep nu met een voorstelling komt die toch een historische context kent. De Wolf: "We liepen door Maastricht naar het theater en zagen onderweg in een etalage een boek van Hannah Arendt liggen. Toen we gingen lezen ontstond het idee. Maar omdat we ook onszelf spelen en het ook over het heden gaat, past het helemaal in de traditie van de Mug."

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin  

mei 2009

HET ONGERIJMDE VAN DE LIEFDE

door Renate van der Zee

Gezelschap: Mugmetdegoudentand; voorstelling: 'Hannah en Martin'
gemaakt door: Joan Nederlof, Lineke Rijxman, Willem de Wolf
gezien: Toneelschuur Haarlem

'En, valt er ook wat te lachen?' is de eerste vraag die klinkt als acteurs Lineke Rijxman en Willem de Wolf hun bijna voltooide toneelstuk voorlezen over de liefde tussen Hannah Arendt en Martin Heidegger. De geheime romance tussen de joodse filosofe, die haar leven lang het kwaad probeerde te doorgronden, en de nazi partij-ideoloog vormt het verbijsterende onderwerp van een nieuwe voorstelling van theatergroep Mugmetdegoudentand. In Hannah en Martin is zowel ruimte voor het persoonlijke als voor het gedachtegoed van beide filosofen. En ja, er valt zeker ook wat te lachen. Zelfs bij deze eerste lezing met als publiek slechts de kostuumontwerper, de pruikenmaker, de technicus, de productieleider en co-auteur Joan Nederlof. Pruikenmaker Liselotte Bredero haalt een paar warrige grijze pruiken tevoorschijn: het haar van Hannah Arendt. Lineke Rijxman, die de filosofe speelt, zet er een op, kijkt in de spiegel en roept verbaasd: 'Zo lijk ik echt op haar!' Vervolgens overlegt Bredero met kostuumontwerper Maartje Wevers over Martin Heideggers haar. Ze laat een foto zien van de filosoof met een onvervalste Hitlersnor. 'Later was die stijl niet meer in de mode,' zegt ze. 'Gek he?' Het idee voor een voorstelling over deze vreemde liefdesgeschiedenis ontstond toen Lineke Rijxman en Willem de Wolf in Maastricht een aan Hannah Arendt gewijde boekwinkeletalage zagen. Het resultaat is een briljant stuk waarin de rollen van de twee filosofen, de toneelschrijvers en de acteurs door elkaar heen lopen. Maar het antwoord op de prangende vraag hoe het mogelijk is dat Arendt haar leven lang Heidegger is blijven verdedigen, blijft uit. 'Als je je verdiept in Arendts werk, waarin vragen rond geweld en macht centraal staan en je kijkt naar Heideggers politieke keuzes, dan denk je: deze mensen zijn bijna twee uitersten. Hoe kan het dat zij een relatie hebben gehad?' zegt Joan Nederlof. 'Maar misschien ging het gewoon om fysieke aantrekkingskracht. Ze heeft hem ontmoet op een ontvankelijke leeftijd. Ze was zijn studente. En hij is ongetwijfeld een waanzinnig intelligente man geweest.'

'Arendt heeft tot het einde toe gedaan alsof ze niet tot drie kon tellen als ze bij Heidegger was. Vreemd hè?' zegt Lineke Rijxman 'Misschien was dat iets van die tijd. Hoewel, je ziet tegenwoordig nog steeds vrouwen die zich minder slim voordoen dan ze zijn. Maar misschien was er wel iets anders aan de hand en zag Arendt in hem de vader die ze op jonge leeftijd had verloren. Het antwoord maakt me eigenlijk niet uit.' Nederlof: 'Ze was extreem dubbel in haar houding ten opzichte van hem. Ze heeft hem een potentiële moordenaar, een slappeling en onbetrouwbaar genoemd. Maar toen hij 80 werd, hield ze een fantastische lofrede. Dat nazigedoe van hem heeft ze altijd gerelativeerd. Terwijl ze bij andere vrienden snoeihard kon zijn in haar morele afwijzing.' Rijxman: 'Ach misschien is het wel gewoon het ongerijmde van de liefde. Willem de Wolf is ondertussen achter een laptop gekropen en zoekt beeld van Hannah Arendt op. 'Op dit filmpje kun je zien hoe ze rookt,' zegt hij lachend. 'Daar verheug ik me ontzettend op, om dat roken te spelen!' roept Rijxman verrukt. Ze wendt zich tot kostuumontwerper Maartje Wevers en zegt: 'Weet je wat het ook is bij haar? Die bril!'

Hannah Arendt somt haar belangrijkste leefregels op:
Bereid je voor op het ergste,
verwacht het beste,
en accepteer wat er komt'

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Hannah en Martin