Een kwestie van twee in de pers

15 december 1990

Een verbond in zwijgzaamheid Tragisch en verbijsterend tienerverdriet in Een kwestie van twee Door: Marian Buijs Een kwestie van twee naar The silent twins van Marjorie Wallace bij Theater van het Oosten. Tekst en regie: Matin van Veldhuizen Choreografie: Moniek Merkx Theater aan de Rijn, Arnhem t/m 15 december Tournee t/m 2 februari Het boek verscheen vier jaar geleden, The silent twins, het schokkende relaas van een eeneiige tweeling, Jennifer en June, die nu acht jaar achter slot en grendel zitten wegens roof en brandstichting. De tweeling sprak met niemand anders dan met elkaar, maar zo razendsnel, dat hun conversatie onbegrijpelijk was voor anderen. Een waanzinnige machtsstrijd bepaalde hun gedrag. Op school werden ze uitgelachen, thuis isoleerden ze zich totaal van het gezin en de rest van de wereld. In hun eigen domein leefden ze hun fantasie eerst uit op hun poppen, later volgen ze schriftelijke cursussen om schrijfster te worden. Als de roem uitblijft, zoeken ze hun avontuur buitenshuis. Ze dagen jongens uit, raken aan de drank en verdrijven tenslotte hun verveling met brandstichting en diefstal. De politie pakt hen uiteindelijk op en negentien jaar oud, worden ze opgesloten in een kliniek voor gestoorde delinquenten. Het is een verbijsterend verhaal waarin doorsnee tienerverdriet een extreme uitlaatklep zoekt. Al hun acties zijn een lange schreeuw om erkenning en aandacht. Maar hoe breng je zo'n zwijgend koppel op het toneel? Matin van Veldhuizen die het boek bewerkte, koos in Een kwestie van twee voor een combinatie van toneelspel en dans, waardoor hun zwijgen kan worden verwoord en verbeeld. De voorstelling begint toepasselijk, in stilte. Twee identiek geklede danseressen bewegen synchroon, traag, pal achter elkaar, uit hun ooghoeken naar de ander loerend. Even later voegen de twee actrices daar woorden aan toe. Ze haten hun wederhelft, maar kunnen niet buiten elkaar. Op zoek naar hun identiteit herkennen ze zichzelf ironisch genoeg alleen in de ander. Hun gevoelswereld en hun gedrag staan haaks op elkaar. Die kloof komt aanvankelijk mooi tot zijn recht in de spanning tussen beweging en spel. Al zeggen de danseressen geen woord, hun blik staat niet op oneindig. Ze kijken naar elkaar en naar het publiek en in die expressieve blik ligt hun verbond met de actrices besloten. Alleen ligt bij hen het accent op hun lijf. Als de speelsters tegen het eind ook een paar sprongen maken, wordt dat verbond als het ware bezegeld. De vertellende speeltrant gaat Maureen Teeuwen en Joan Nederlof vlekkeloos af. Hun toon blijft licht en veel scènes zijn cabaretesk, maar op de spaarzame momenten dat de tragiek door alle gekkigheid heen breekt, wint de voorstelling ogenblikkelijk aan kracht. Onverwachte overgangen zorgen vooral in de eerste helft voor verrassingen. Maar hoe heftiger de gebeurtenissen worden, hoe meer de spanning verslapt. De strakke stilering wordt losgelaten, de choreografie wordt slordiger, de tekst rommelig. In haar bewerking houdt Van Veldhuizen zich nauwkeurig aan het boek. In de gespeelde versie is daar fiks het mes in gezet, met als gevolg dat het op de lassen soms schort aan ritme en samenhang. Wie het boek heeft gelezen, is misschien in het nadeel. Al lezend tekent zich immers in je hoofd een voorstelling af die zich gaat meten met wat je uiteindelijk te zien krijgt. En dan komt het rijke materiaal er te bekaaid af.

Een kwestie van twee in de pers

Fatale vriendschap van tweelingzusters Door: Theodor Holman Voorstelling: Een kwestie van twee Regie: Matin van Veldhuizen Met: Joan Nederlof en Maureen Teeuwen Dans: Annemarie Blom en Nanda Leenders Choreografie: Moniek Merkx Gezien op 18 december in de Brakke Grond Aldaar nog tot 22 december Het is een mooi gegeven: de tweelingzusjes June en Jennifer die aanvankelijk met niemand wilden praten dan met hun zusje en met elkaar. Ze onttrokken zich helemaal aan het gezinsleven; met hun ouders communiceren ze op den duur alleen maar via briefjes. Ze ontwikkelen hun eigen gedrag. Ze volgden schrijfcursussen, schreven gedichten en toen de puberteit kwam en ze de seksualiteit ontdekten, sloegen ze door. Ze begonnen lijm te snuiven, ze gingen zwaar drinken, ze begonnen in te breken, brand te stichten - en van al hun daden hielden ze nauwgezet een dagboek bij. Toen ze werden gearresteerd vond men, behalve die dagboeken, complete romans en dichtbundels. De tweeling werd in een psychiatrische inrichting opgenomen waar ze tot op de dag van vandaag onder behandeling zijn. Matin van Veldhuizen heeft op basis van een boek van Marjorie Wallace, The silent twins, dat over de tweeling gaat, een toneelstuk geschreven. Tevens regisseerde zij dit stuk. Het is een combinatie geworden van dans en toneel en dat blijkt in dit geval een uitstekend middel om de woordenloze communicatie van de tweeling met de buitenwereld uit te drukken. Moniek Merkx, die de choreografie heeft gemaakt, streefde ernaar om het gevoelsleven van de tweeling tot uitdrukking te brengen; soms samen met de actrices, soms apart. Annemarie Blom en Nanda Leenders doen dat innemend. De choreografie is nergens storend. Integendeel. De actrices die de tweeling spelen, Joan nederlof en Maureen Teeuwen, hebben zelf zo'n plezier in hun spel dat het zeer vermakelijk was om naar ze te kijken. Het zijn dan ook heerlijke rollen; ze mogen kinderen spelen en pubers. Ze mogen aanstellen, geil zijn, verliefd worden, haten en vechten - het publiek zat dan ook voortdurend te lachen. Ik weet het niet zeker, maar af en toe had ik het idee dat ze hun eigen jeugd speelden. Het knappe van het stuk is dat het gedrag van de tweeling volkomen verklaarbaar wordt; je ziet wel dat ze steeds gekker gaan doen, maar die gekte wordt verklaard door hun eenzaamheid, door hun gebrek aan communicatie die weer wordt veroorzaakt door hun weigerachtigheid om te spreken. Jennifer en June vormen samen een soort subcultuur; ze wensen met niemand iets te maken te hebben; er is tussen hen competitie, maar als de een 'gewonnen' heeft, dan voelt de ander zich een verraadster. Het einde is enigszins zwak, wat volgens mij aan de tekst te wijten is. Er worden branden gesticht, dingen gestolen, ze worden ingesloten ... Het wordt allemaal te snel verteld; die zaken zijn op zichzelf al zo dramatisch, daar komt het spel niet meer overheen. De dramatiek van de finale valt daardoor wat tegen. Maar het publiek is dan al volkomen tevreden.

terug

Een kwestie van twee