Co★Star in de pers
 

21-09-1996

De Mug en de Monnik


Schermutselingen van een toneelgroep in het grensgebied van schijn en werkelijkheid

door Dorine Hermans

Op een winterse februaridag wipte Marcel Musters, acteur van toneelgroep Mug met de gouden tand, aan op het kantoor van Paul de Leeuw. Hij kende De Leeuw wel van het uitgaanscircuit. De ontvangst was vriendelijk maar verbaasd. Wat was het doel van zijn komst? Nou Musters had graag een top-vijftig hit. Om artistieke redenen. In de nieuwe voorstelling van 'de Mug' kwam een hitzanger voor, Max genaamd. Musters en zijn medeacteurs hadden bedacht dat Max ook buiten het podium zou moeten kunnen bestaan. Hij had meteen maar een cassettebandje meegenomen met een Turks liedje, dat kon als melodie dienen.
 
Aardig idee, vonden De Leeuw en zijn manager Vivienne Ypma. Op een namiddag schreef bevriend journalist Cornald Maas een Nederlandse tekst, getiteld Zin in Jou. Marcel belde honderd vrienden en kennissen op. Onder wie een aantal Bekende Nederlanders, dat kon geen kwaad. Of ze even langs wilden komen om in de lens te kijken, voor een simpele zwart-witvideoclip, 't was zo klaar.
 
Al gauw kon Max'cd worden geplugd. Hij verscheen op radio en televisie, en rukte gestaag op naar nummer 46 in de top-vijftig en op 7 in de Nederlandstalige top-dertig. Er kwam fanmail voor Max. Meisjes wilden met hem op de foto. Max werd geïnterviewd in de Weekend, op ATV5, Call-TV en door Paul Haenen.
 
Musters paste in die gesprekken goed op zijn woorden. Niemand mocht weten dat Max een toneelpersonage was, dat probeerde door te dringen tot de werkelijkheid. Dat laatste bleek een fluitje van een cent. Iedereen ging ervan uit dat mensen hits willen om de hits. Zelfs Haenen, die wist dat Musters bij de Mug speelt, dacht dat Musters opeens een tweede Marco Borsato wilde worden. Hij kreeg nog bijna gelijk ook. Musters had er als jongetje al van gedroomd in Toppop te mogen.
 
De Mug had de smaak te pakken. Na de amusementssector moest de kunstscène eraan geloven. Daartoe werd Eva Harms bedacht, een beeldend kunstenares compleet met oeuvre, die haar voornaam ontleende aan de afkorting e.v.a. Mug-actrice Hendrien Adams kroop in Eva's huid. Na een wervelende publiciteitscampagne stroomden er heel wat bezoekers toe naar Eva's eerste expositie, meteen in het Groninger museum, afgelopen weken. De kroon op Eva's actie was een interview in een kunstprogramma op televisie van de VPRO. Haar schilderijen werden prominent getoond en iedereen vroeg zich af wie ze was en waar ze opeens vandaan kwam.
 
Hoe kan het dat Max en Eva zo eenvoudig de kunst- en amusementswereld penetreerden? Dat is niet de enige vraag die de voorstelling Co★Star, sinds kort in roulatie, opwerpt. De Mug kantelt de werkelijkheid voortdurend, ook op het toneel. Achter de spelers staan tv-schermen, waarop de avonturen van Max en Eva te zien zijn en de ster van de Mug, Joan Nederlof, als de schrijfster Connie Adams op video haar rol speelt. Terwijl die drie gefingeerde personages zo echt mogelijk zijn, lijken Hendrien Adams, Marcel Musters en Arnoud Holleman, de drie acteurs in de voorstelling, absurde figuren. Ze voeren schizofrene gesprekken. Ze analyseren de afbeelding op een pak melk. Ze praten over een vriend die maanden in een stoel in een kuil heeft gezeten om het leven te doorgronden. Waar Adams en Musters fictie in de werkelijkheid brengen, doet Holleman het tegenovergestelde. Hij speelt zichzelf: in het dagelijks leven is hij beeldend kunstenaar en televisiemaker.
 
Het publiek ligt dubbel. En ook dat is grappig. Want juist de gekte is echt. De teksten in Co★Star komen letterlijk uit kranten- en tijdschriftenartikelen. Het schizofrene interview stond op een zaterdagochtend bloedserieus in de krant. De afbeelding van het melkpak, het enige kunstvoorwerp uit de voorstelling waar hard om wordt gelachen, is het enige kunstvoorwerp dat niet is ontworpen als attribuut. Het is een echt kunstwerk. En het allerechtste is het verhaal van de vriend die maanden in de kuil zat. Het was een kuil in Friesland. Toen de vriend eruit kwam, vorig jaar, wilde hij niet meer terug naar zijn vorige leven. Hij besloot als monnik in te treden in een streng katholiek klooster. Hans Klasema heet die vriend. Hij was tien jaar lid van de Mug geweest: vandaar.
 
De gedreven zoektocht van Mug met de gouden tand naar de mechanismes van het bestaan kwam pas halverwege die tien jaar op gang. In 1984, toen het groepje werd opgericht door bevlogen acteurs van de Amsterdamse toneelschool, baseerde de Mug zijn voorstellingen nog gewoon op literaire teksten. Vijf, zes jaar geleden pas ontwikkelde zich het typische Mug-spel rond de vraag waar de werkelijkheid ophoudt en de verbeelding begint. De acteurs beschouwden zichzelf als proefkonijnen in dit intrigerende grensgebied. Door zichzelf te ontrafelen, hoopten ze stukje bij beetje te begrijpen hoe de wereld werkt.
 
Uit deze gedachte ontstond een vorm van persoonlijk theater. De spelers gebruiken hun eigen zwakke kanten en eigenaardigheden als instrumenten in het Mug-laboratorium. Het leverde spannende, soms hilarische voorstellingen op, en het blijkt nog een therapeutische werking voor ze te hebben ook, 'Misschien zou ik zonder de Mug gek worden,' zegt Musters peinzend. 'Doordat ik mijn driftige kant in de voorstelling uitleef, kan ik me in het echte leven beheersen.' Musters'vader was alcoholist. 'Als ik die driftbui speel in Co★Star doe ik hem na. Hij is mijn lichtend voorbeeld hoe het niet moet. Dat betekent dat ik eigenschappen die ik van hem heb geërfd, wegduw.' Musters zou een driftkop kunnen zijn, dus laat hij zich zelden gaan. Hij zou alcoholist kunnen worden, dus drinkt hij weinig. 'Maar ik ben vaak woedend op het toneel. En ik speel vaak een alcoholist.'
 
Ook karaktertrekken van andere spelers drukken hun stempel op de voorstellingen. Dat Co★Star in het teken staat van soapseries ligt aan de soapverslaving van Hendrien Adams. Door met haar fascinatie te spelen probeert Mug te weten te komen waarom mensen in een droomwereld vluchten. Arnoud Holleman worstelt in de kunst met zijn drang naar succes. Zoals iedereen. Uit die drang komen zowel een gezonde vorm van ambitie als destructieve grootheidsfantasieën voort. Co★Star signaleert dat. Volgens Holleman werkt het bevrijdend: 'Het rare is wél dat je weer moet gaan oppassen. Je wilt bevestiging, maar als je het hebt, dreig je iets authentieks te verliezen.'
 
Succes is een bekend luxeprobleem, dat zich bij de Mug pas sinds drie jaar aandient. Tot nu toe zonder enige merkbare schade aan te richten. Misschien omdat de gedrevenheid in de jaren daarvoor te zeer op proef is gesteld. De vaste kern acteurs heeft altijd lucratieve aanbiedingen moeten afslaan om de Mug trouw te kunnen blijven. Alleen wat los-vast televisiewerk namen ze aan. Dat was nodig, want de Mug moest zichzelf bedruipen. 'Voor subsidies moet je anderhalf jaar van tevoren een vastomlijnd voorstel indienen,' legt Musters uit. 'Maar wij weten met ons toneel niet waar het heen gaat. In onze voorstellen zeggen we dus: "We hebben nog niks, maar er komt zeker iets." Daar wisten de subsidiegevers geen raad mee. Dit jaar is er voor het eerst zoveel vertrouwen in de Mug, dat het 'open' subsidieverzoek gehonoreerd is. De recensies zijn dan ook lovend, de Mug valt al seizoenen lang op en mede door de publiciteitscampagnes van Inez van Lamsweerde is het succes rond de Mug compleet.
 
Juist op dit mooie moment ondergraaft de werkelijkheid de verbeeldingsacties van de Mug: Hans Klasema, vormgever, acteur en peiler van de Mug, heeft de groep verlaten om de gezamenlijke zoektocht op zijn eigen manier voort te zetten. Zijn levenskeus illustreert wel heel extreem dat het de toneelgroep al die jaren niet op de eerste plaats om applaus te doen is geweest.
 
Arnoud Holleman, gastacteur van de Mug in Co★Star, heeft Klasema nooit leren kennen. Maar hij voelt zijn invloed nog dagelijks. 'Door zijn beslissing is een voorstelling als Co★Star tot stand gekomen.'
 
Musters verklaart die verbondenheid. Hoe persoonlijker het Mug-theater werd, hoe intenser de acteurs zich erbij betrokken voelden. 'De meeste mensen willen leven en werk gescheiden houden,' zegt Musters. 'Wij juist niet.' Klasema, Musters en Joan Nederlof waren jarenlang de enigen die over waren uit de begintijd van de Mug. "We waren altijd bij elkaar. Het was heftig, ook tegen elkaar, maar nooit zo dat we dachten: we komen er niet meer uit. We zagen de toekomst samen, in een huis, met kinderen en zo.'
 
Toen groef Klasema die kuil bij zijn huis in Friesland. Daarna wilde hij geen bezit meer. Hij verkocht zijn spullen en gaf de opbrengst weg. Aan zijn vrienden van de Mug en aan het klooster waar hij door gefascineerd was geraakt. Hij heeft nog een jaar in de kelder van het Mug-atelier geslapen. Op een opklapbedje. Toen trok hij in bij een kloostergemeenschap in Vaals. Een gesprek over zijn keuze is niet mogelijk. Hoewel, of misschien wel omdat hij altijd graag en veel praatte, is hij lid geworden van een zwijgende orde.

 

Co★Star in de pers
 

Zijn of spelen, dat is voor de Mug de vraag


door Hein Janssen

Co★Star door Mug met de Gouden Tand
Gezien in Toneelschuur Haarlem
Vanaf 24 september in Brakke Grond Amsterdam

Marco Borsato is de laatste tijd populair bij theatermakers. Gerardjan Rijnders gebruikte Borsato's muziek om aan te geven dat het gezinnetje in Srebrenica! Toch wel erg volks en oliedom was. Mug met de Gouden Tand heeft rond het verschijnsel Borsato zelfs een hele voorstelling gebouwd, met de allesoverheersende vraag: hoe zijn populaire cultuur en kunst met elkaar te rijmen?
 
Co★Star heet de nieuwe productie van de Mug, die in mei als werkvoorstelling al te zien was in het Festival aan de Werf in Utrecht. Vergeleken daarmee is Co★Star beter geworden. Wat toen als een serie losse scènes en invallen werd gepresenteerd, is nu een volwaardige, strak gemonteerde voorstelling, hoezeer de acteurs ook proberen het terloopse van hun optreden te benadrukken.
 
Co★Star oogt vrolijk, met al die liedjes en dansjes en pruiken, maar de voorstelling verraadt een grote artistieke worsteling. Behalve naar het wezen van de populaire cultuur - in dit geval dus Borsato, de Sterren Playbackshow en soap-series - zijn de acteurs een onderzoek begonnen naar het verschil tussen Persoon en Personage. In hoeverre kan een acteur een rol meenemen vanuit de beschutting van het theater naar de echte wereld, en andersom? Mug-acteur Marcel Musters is eerder dit jaar Max geworden, een Gordon-achtige zanger (nee, niet Borsato, Borsato is een parel, Gordon is cultivé) die een eigen leven ging leiden. De single Zin in jou! een Turks liedje op een nieuwe tekst van Cornald Maas, kwam terecht op de 46e plaats van de Mega Top 50 en Max belandde in het Op Volle Toeren-circuit. Hij haalde zelfs het blad Weekend, vooral door de videoclip van zijn hit waarin uiteenlopende beroemdheden als Willeke Alberti en Hans van Manen optraden.
 
Mug-actrice Hendrien Adams had een soortgelijke ervaring. Zij werd de schilderes Eva Harms die op zoek ging naar de soapversie van zichzelf. Haar werk, een collage van foto's en teksten met een hoog beeldroman-gehalte, werd in augustus tentoongesteld in het Groninger Museum. Op de vernissage aldaar waren tal van culturele vips aanwezig, voor een deel dezelfden als uit de Max-clip. Zo waren de Mug en zijn vaste aanhang de afgelopen maanden lekker bezig. Wat dat voor de individuele theatermaker heeft betekend, zien we terug in Co★Star.
 
Om Co★Star mooi, geestig, origineel of ontroerend te vinden moet je a. ook in de war zijn over de vraag of je de ene avond mag janken bij Marco Borsato's Margherita en de volgende bij Rijnders Moffenblues en b. geïnteresseerd zijn in de ontrafeling van het mysterie of een acteur speelt dan wel is.
 
Een voorstelling die zo persoonlijk is, vraagt om een hoogstpersoonlijke reactie. Ik ben bij het kijken naar Co★Star niet één keer op het verkeerde been gezet, heb niet één diepere gedachte gekregen over al deze levensvragen. Nou hoeft dat ook niet, avond-na-avond diepere gedachten in het theater, maar geamuseerd heb ik me ook nauwelijks, terwijl er toch mensen op het podium staan naar wie ik graag kijk. De videofilmpjes van Musters en Adams' nevenactiviteiten, die knap uitgewerkte parodie op de goedwillende kunstredacteur, de prettig-relativerende toon van Arnoud Holleman die afbeeldingen van melkpakken borduurt, ja, er is een vaag vermoeden van een betekenis, maar het is ook erg vrijblijvend. Musters verspreekt zich en heeft het over de George Baker Selection in plaats van over de Francis Bacon-collectie. De videobijdrage van Joan Nederlof is al even melig: ze leest een stukje bejaarden porno voor - hangtieten en rimpelpiemels.
 
Nee, ik zou me graag willen aansluiten bij Marco Borsato: 'En waarom wil ik alsmaar verder, als ik ergens ben; wat maakt het onbekende beter, dan al hetgene dat ik ken.' (Uit: De Wens, tekst en muziek John Eubank.)

 

Co★Star in de pers
 
Telegraaf

Mug tussen kunst, kiezen en kitsch


Peter Liefhebber

"Alles kan, niks duurt lang en daaruit moet je kiezen." Deze verzuchting, geslaakt ergens halverwege 'Co★Star', geeft keurig aan waar we deze nieuwe voorstelling van theatergroep Mug met de gouden tand moeten plaatsen..
 
Want waar sta je als kunstenaar in een op hol geslagen wereld als alles mag, en waarin alle normen aan diggelen lijken te liggen? Meewapperen? Tegenstribbelen? Eruit stappen?
 
'Co★Star geeft geen antwoord, Mug met de gouden tand kijkt wel link uit. Maar de groep zorgt wel voor een vernuftige, vaak geestige inventarisatie van de dilemma's.
 
Wat is nog waar en wat is nog wat waard? Hoe zit het met het kunstgehalte van borduurwerk met daarop de natuurgetrouwe afbeeldingen van kartonnen melkpakken? Of van schilderijen met hartverscheurende emotie-tafereeltjes uit de wereld van de tv-soap? Of van een novelle met 06-teksten vol bejaardenporno, door Marcel Musters en Hendrien Adams zweterig gymnastich voorgedaan?
 
En waar houdt het gekunstelde van de kunst op en begint de werkelijkheid? Of andersom: waar houdt de echtheid van het dagelijks leven op en begint de (zelf)nep? Kortom: kunst, kitsch en kiezen. Mug met de gouden tand heeft er een meer dan charmant puzzelwerkje omheen geborduurd, waarin we al zappend een patroon moeten zien te vinden. Valt niet altijd mee, want de spelers reiken van alles aan, behalve uitleg.
 
Een gedefragmenteerde samenleving, gedomineerd door de beeld- en emotie-cultuur van de tv, krijgt aldus hinkstapspringend vorm in een van flarden en flinters aan elkaar hangende voorstelling. Maar wel eentje die, zo brokkelig als het allemaal lijkt, met precisie is doordacht en uitgevoerd. Vorm en inhoud overlappen elkaar in 'Co★Star' in hoge mate nauwkeurig.
 
Op een paar scènes na, die mij wat te lang zijn uitgesponnen, klopt het allemaal als een bus, ook al omdat het trio spelers vaardig gestalte geeft aan een serie regelrecht uit showbiz en kunst- en glamourjournalistiek weggelopen overkokers. Feilloos vullen ze elkaar aan: de uitstekende Musters als, onder meer, dreinerige, over het paar getilde popmusicus; Hendrien Adams als emotieblubberige schilderes annex plant-kunstenares, en Arnoud Holleman als flegmatieke, uit abstracte kunstfilosofietjes opgetrokken naaldartiest.
 
En wat er uiteindelijk overblijft van al het gezwelg in een geleuter over leven, kunst en levenskunst? Niet veel, vrees ik. Een recensie als deze bijvoorbeeld, sla maar liever gewoon over. Hoewel: als toch alles kan?

 

Co★Star in de pers
 
Groene Amsterdammer 2 oktober 1996

Personages op promotietour


door Marijn van der Jagt

M.U.G. TV is t/m 6 oktober van 1 tot 2 uur 's nachts te zien op het Salto-kanaal.
De schilderijen van Eva Harms zijn van 3 t/m 6 oktober te zien in galerie De Praktijk, Lauriergracht 96hs, Amsterdam.

Merchandising heet het bij de film. Het op de markt brengen van T-shirts, boekjes, poppetjes en cd's die bij een film horen. Vaak liggen die randverschijnselen ver voor de première in de winkel, zodat het publiek alvast wordt opgewarmd. Net als de voorfilmpjes in de bioscoop is het reclame, maar dan via een ander medium.
 
De nieuwe voorstelling van theatergroep Mug met de Gouden Tand, Co-Star, gaat gepaard met een dergelijke spin off naar andere media. Ter voorbereiding van deze voorstelling werd er het singletje Zin in jou opgenomen, waarmee de hitparades werden bestookt. Er werd ook een videoclip gemaakt die in verschillende tv-programma's te zien is geweest. Marcel Musters, een van de leden van Mug met de Gouden Tand, zong dit lied niet onder z'n eigen naam: hij presenteerde zich als Max, een van de personages die hij in Co-Stars speelt.
 
Hendrien Adams, een lid van Mug, deed iets vergelijkbaars. Zij presenteerde zich al voor de eerste presentatie van Co-Star als de kunstenares Eva Harms. De stripschilderijen die deze Eva Harms maakt, werden tentoongesteld in het Gronings Museum en hangen de komende week ook in een galerie in Amsterdam. Een quasi serieuze documentaire over Eva Harms werd uitgezonden in het VPRO-kunst-programma Laat op de avond...
 
Maar er is een groot verschil tussen de merchandising van Mug met de Gouden Tand en die van de filmindustrie. Bij de film staat de promotie los van het artistieke produkt, de randverschijnselen beïnvloeden hoogstens de uiteindelijke bezoekcijfers. Voor de theatermakers van de Mug was de promotiecampagne opgezet als onderdeel van het artistieke proces. Het op de markt brengen van het liedje en de schilderijen leverde materiaal op dat vervolgens in de voorstelling werd verwerkt. De voorstelling en de randverschijnselen zijn met elkaar verweven. Je zou het bijna kunnen omkeren: de voorstelling als een promotietournee van de 'produkten' Max en Eva Harms.
 
Bijzonder aan de werkwijze van de Mug is dat de theatermakers alles zelf in de hand hebben gehouden. Ze hebben zich niet afhankelijk gemaakt van de bestaande omroepen om hun aandacht te krijgen voor hun voorstelling, maar hebben de videoclip van Max en het VPRO-item zelf gemaakt, op hun eigen voorwaarden. Het is een voortzetting van de intensieve manier waarop de makers van de Mug al jarenlang met video werken - bij het voorbereiden van theaterprodukties en op het toneel. Bovendien werkt de theatergroep de afgelopen jaren intensief samen met kunstenaars uit verschillende media, zoals fotografe Inez van Lamsweerde en televisiemaker/beeldend kunstenaar Arnoud Holleman, die ook meespeelt in Co-Stars.
 
Nu is er dan ook M.U.G.TV. Onder de eindregie van Holleman heeft de groep negen uur gevuld van het nachtelijke programma P.A.R.K.TV., te zien op het Salto-kanaal van Amsterdam. Minimal movies zijn het, in de traditie van P.A.R.K. Ze zijn samengesteld uit materiaal dat de groep al had gemaakt of verzameld. Beelden van de schilderijen van Eva Harms, gecombineerd met de zinnen uit soap-series die Hendrien Adams ooit op een bandje insprak. De ruwe takes van de videoclip bevatten alle missers en lachbuien. En de video-opnamen van een fotosessie van Inez van Lamsweerde, waarbij Marcel Musters onder water op hoge haken staat. Dat de groep een dag niet speelt, wordt duidelijk met aquariumbeelden uit Co-Stars met daaronder een perfect pauzemuziekje. Intrigerend 'restmateriaal', gepromoveerd tot een verzameling hallucinerende hoofdfilmpjes. Voor de bezoekers van Co-Star die de slaap nog niet kunnen vatten. Maar ook voor de nachtelijke tv-junk die (nog) niks met theater heeft.

 

pijltje links terug  pijltje naar boven  ga verder Co★Star