recensies Brak


(about the company, Arbeitsweise)
mugmetdegoudentand actueel	projecten \| werkwijze \| mugweb \| te koop \| reacties \| contact

recensies Brak

Leidsch Dagblad 12 december 2005, "Zeldzaam knap spel ", door Susanne Lammers.
Algemeen Dagblad Groene Hart 2 december 2005 , "Herkenbare dialogen van bejaarde zusters ", door Janny Eskes.
Dagblad van het Noorden 4 november 2005, "Triest en onweerstaanbaar komisch", door Peter van Strien
8weekly 26 oktober 2005, "Lekker klevende zuurtjes", door Ellen op de Weegh
de Telegraaf 14 oktober 2005, "Venijn en vertedering bij Mugmetdegoudentand", door Annet de Jong
Haarlems Dagblad 13 oktober 2005, "Als God ergens in zit, is het wel in een amaryllisbol", door Margriet Prinssen
Sp!ts 13 oktober 2005, "Steengoed toneel zonder OPSMUK", door Grieteke Meerman
de Volkskrant 13 oktober 2005, "De Mug kiest voor subtiel", door Hein Janssen
Trouw 13 oktober 2005, "Over soesjes of cacaobus kibbelende zussen in een stilstaande levensvijver", door Hans Oranje
Het Parool 12 oktober 2005, "Twee zussen spelen op safe", door Pieter Bots
NRC 12 oktober 2005, "Oude zussen achter hun spionnetje", door Kester Freriks

Schrijf uw reactie in ons gastenboek of schrijf een recensie bij www.moose.nl.

over de Mug en Brak

decembermagazine van Theater Frascati, Mieren met subsidie, door Simone Hogendijk
Haarlems Dagblad, 8 oktober 2005, "Brak is een soort onthaasttoneel", door Irene Start


terug		Brak

Algemeen Dagblad Groene Hart, 2 december 2005

Herkenbare dialogen van bejaarde zusters

Gezien: dinsdagavond in Goudse Schouwburg. Nog te zien in Stadstheater Zoetermeer (6 december), Laktheater Leiden (9 en 10 december) en de Brakke Grond Amsterdam (13 tot en met 23 december)

door Janny Eskes

Sneu is het wel, maar heel herkenbaar ook: het leven dat de twee oude vrouwen -zusters- leiden in de voorstelling 'Brak' van Mugmetdegoudentand. Tosca en Will, gespeeld door respectievelijk Olga Zuiderhoek en Leny Breederveld, brengen de dagen door op een bankje in het park dicht bij huis. Daar kibbelen de tachtigers zoals ze dat vrijwel zeker ook gedaan hebben toen ze jong waren.

Tosca is de oudste en denkt nog steeds dat ze alles beter weet. Met een zeker genoegen wijst ze haar zuster terecht. Will: "Ik lees veel." Tosca: "Vaak. Je leest niet véél, je leest vaak. Dat is wat anders." Het komt er op een indringende en slepende toon uit, zoals
alleen Zuiderhoek die kan uitbrengen. Ze speelt een beetje de bitch, maar voelt zich ook verongelijkt, omdat ze de oudste is. Om dat te illustreren sleept ze een dikke bijbel met zich mee. "De oudste is altijd de pineut, God haat het oudste kind."

Zus Will, een stuk minder bedrukt, maar nogal vergeetachtig, maakt zich over heel andere dingen druk. "Ik was altijd zo goed in kruiswoordpuzzels en nu lijkt het wel of ik ze allemaal gehad heb, toch weet ik de antwoorden niet meer."

De gespreksstof is beperkt in dit stadium van het leven. De zusters nemen hun overleden gezinsleden nog eens door. "Als toch alles wat van je overblijft een recept voor hartige soesjes is..." En ze bespreken de kwalen die hun en anderen zijn overkomen. Tosca: "Ik heb kanker, trage kanker. Jij hebt geen kanker, jij hebt dat been." Ze prest haar moeizaam bewegende jongere zuster om rondjes rond de bank te wandelen, onderwijl vals (in dubbele betekenis) de Bolero van Ravel fluitend.

Op den duur zijn het bijna weer kleine zusjes, elkaar nabauwend en zelfs een klap uitdelend. "Dat kun je ook al niet meer," verkondigt Tosca. "Geef dan maar een kus." Vijf kwartier slepen de dialogen zich voort tussen de twee, in een vicieuze cirkel. En je
wordt er een beetje kriegelig van, zoals je dat ook in werkelijkheid kunt worden als je dergelijke gesprekken aan moet horen. Dat is enerzijds een compliment, de rollen worden voortreffelijk gespeeld door Zuiderhoek en Breederveld. Anderzijds vraag je je af of de tekst niet een tikkeltje pittiger had gekund.

Maar er zitten juweeltjes in om niet te vergeten. Zoals wanneer Will zegt "Soms ben ik bang iets te verliezen wat ik nooit gehad heb. Dat vind ik toch zo onrechtvaardig!"


terug		Brak

Leidsch Dagblad 12 december 2005

Zeldzaam knap spel

'Brak' van Frank Houtappels door Mugmetdegoudentand Regie Michiel van Erp Spel: Leny Breederveld en Olga Zuiderhoek
Gezien 9/12, LAKtheater, Leiden Nog te zien 13 t/m 23/12, de Brakke Grond, Amsterdam

door Susanne Lammers

Twee stokoude mensjes op een bankje. Twee zusters, de oudste en de jongste, de rest is allang dood. Gloeiender aaneengesmeed dan welk echtpaar dan ook - maar vreugdevol is anders.

Frank Houtappels schreef voor Olga Zuiderhoek en Leny Breederveld 'Brak'. 'Brak' is gebaseerd op een korte documentaire van Pawel Lozinski en toont in een uurtje het leven van de twee zussen dat voorbij ging. 'Brak lijkt op een ballet op een allang verklonken wals, waarbij het falend geheugen zorgt voor ongemakkelijk herhaalde figuren. Een portret in schaduwen, dat er lang over doet om een beeld op je netvlies te vormen. Er gebeurt niet veel; er is al genoeg gebeurd. Zoals heel lang geleden het kleine broertje dat verdronk.
Houtappels verstopt dat verhaal tussen de regels, laat het eigenlijk nauwelijks aan de orde komen, zodat het des te meer indruk maakt en eigenlijk het hoofdthema van het stuk wordt. Want daardoor is Tosca getekend; haar schuldgevoel over haar onoplettendheid en haar woede en verdriet over de kille reactie van haar moeder daarop. 'De jongste wordt verwend. Maar zelfs God heeft een hekel aan de oudste' en omdat te bewijzen sleept ze in haar boodschappenkarretje zelfs een bijbel mee, met briefjes bij Kaïn, bij Esau en bij de verloren zoon.

Bij Olga Zuiderhoek is die Tosca in goede handen. Zuiderhoek transformeerde in een narrig oud wijfje met een kantige motoriek, wier oogjes twinkelen bij het goed plaatsen van boosaardigheden. Meestal bedreven en spitsvondig in het jennen, maar soms toch ook echt grootmoedig en toegevend jegens haar verwende zuster. Haar personage heeft de meeste scherpte en Zuiderhoek laat al die kanten gedoseerd aan bod komen. Moeilijker heeft Leny Breederveld het, als de wat ijlhoofdiger zuster Will. Zo te horen is ze altijd al wat simpeler geweest, met als grootste talent het oplossen van kruiswoordraadsels, maar inmiddels vallen er wel erg grote gaten. Breederveld laat haar mooi naief zweven, maar ze blijft wat ongrijpbaarder, en een stuk gewoner. Will mag lichtvoetig en vriendelijk-wereldvreemd een thema aansnijden (zoals de kanker die zuster Plonia belaagde zoals een
'rups een hostablad wég-weet'), maar Tosca mag het afmaken met de cynische constatering dat er van Plonia weinig meer is overgebleven dan een recept voor hartige soesjes. Zo gaat het steeds. Bij ieder onderwerpje wordt Wills zachtmoedigheid weggemaaid door Tosca's rake, maar harde waarheden. Zo snel, zo goed en zo amusant, dat je maar ternauwernood merkt dat Wills aardigheid voor een groot deel uit egocentrisme bestaat en Tosca's valsheid eigenlijk uit gekwetstheid. Breederveld en Zuiderhoek onthullen dat tergend langzaam, maar zeldzaam knap.


terug		Brak

uit magazine van Theater Frascati, december 2005

Frank Houtappels op de cover van het decembermagazine van
Theater Frascati in Amsterdam.
Omslagfoto: Sanne van Rooij - S5, vormgeving Maarten Evenhuis.

Mieren met subsidie

door Simone Hogendijk

Schrijver/acteur Frank Houtappels schrijft toneelstukken, televisie- en filmscenario's. Samen met Joan Nederlof was hij verantwoordelijk voor de scenario's van Hertenkamp, TV7 en de Koekoeksclub, alledrie uitgezonden bij VPRO. Zijn meest recente toneelstuk voor de Grote Zaal is de komedie ‘De Gelukkige Mandarijn’. In 2002 schreef hij de speelfilmhit ‘Ja Zuster, Nee Zuster’. In 2003 bewerkte hij i.s.m. Beppie Melissen een aantal voorstellingen van Carver tot de black-comedy ‘Muizen’. Ook is hij een van de schrijvers van de satirische serie ‘Koefnoen’. Frank Houtappels is sinds 2005 een van de vier nieuwe artistieke leiders van mugmetdegoudentand, naast Michiel van Erp, Joan Nederlof en Marcel Musters. Hij schreef de tekst van ‘Brak’, de nieuwste voorstelling van het gezelschap.

Hoe is Brak ontstaan?
‘Brak’ is ontstaan naar aanleiding van de documentaire 'Zusters' (Siostry) uit 1999 van de Pool Paweł Łoziński, een heel mooi, kort filmpje. Wat me er toen in aansprak is de eenvoud van de twee oude vrouwtjes op een bankje die er in figureren. Na afloop dacht ik: hier kan ik wel anderhalf uur naar kijken. Het heeft jaren in de la gelegen, maar toen Michiel van Erp en ik afspraken om samen te werken kwam het opeens weer bovendrijven.
‘Brak’ is echter ook een reactie op mijn vorige stuk, de vrije productie ‘De gelukkige Mandarjn’. In dat stuk vond ik het leuk om er veel plot in te stoppen. Een beetje Agatha Christie; een lijk op het toneel en niemand weet wie de moordenaar is. Zodat het publiek zich de hele tijd afvraagt wie heeft het gedaan? Dat vond ik zelf goed gelukt, maar het was tegelijkertijd ook een voorstelling die niets meer pretendeerde dan het publiek een leuke, spannende avond te geven.
Toen het klaar was had ik zin om ‘Brak’ te schrijven, een stuk zonder plot, waar niks groots in gebeurt en waar het helemaal op het spel en de tekst aankomt, heel klein en subtiel. Met als doel dat je twee geweldige actrices ziet spelen die niets anders hebben dan elkaar en de tekst.

Was het moeilijk om zo anders te schrijven?
Ik vond het heel prettig om weinig te hoeven laten gebeuren. Ik probeerde het heus wel boeiend te houden, maar in ‘Brak’ heb ik niet willen behagen. Het is altijd een gevaar bij het schrijven om niet de hele tijd te bedenken of het publiek het nog wel leuk vindt en het daarom uit alle macht spannend proberen te houden. Je moet zorgen dat je wel dicht bij jezelf blijft.
De uiteindelijke tekst van ‘Brak’ is daardoor wel heel moeilijk te spelen voor de acteurs, ze hebben geen enkele steun, want er is weinig logica. Er zit veel herhaling in de tekst die daardoor moeilijk te onthouden is. Die vorm is in wezen heel herkenbaar en menselijk. Ik ken veel mensen die zo denken en praten. Mijn eigen oma heeft me hier sterk in geïnspireerd. Ze is 97 geworden. Zij is letterlijk overgebleven met haar jongste zus. Ik vond het interessant om eens helemaal in haar leven te graven. Ze heeft de voorstelling helaas niet kunnen zien, want ze is een dag na de première overleden. Als mensen die haar hebben gekend komen kijken zullen ze haar zeker herkennen.
Bij het schrijven dacht ik ook, je kan wel doen alsof we als mensen de hele dag met grote wereldvragen bezig zijn, maar heel veel mensen die ik ken - die gewoon een baan hebben en niet toevallig in de kunst werken - denken gewoon: wat zal ik vanavond eens eten? Als je geluk hebt kijken ze eens in de krant. Wij zijn als kunstenaar zo gewend om alles te duiden wat we om eens heen zien, om overal een mening over te hebben, en na te denken over hoe we ons tot alles verhouden. Om onszelf constant de vraag te stellen: moet ik er iets mee, of juist niet? Daar word ik soms erg moe van. In die zin vond ik het in ‘Brak’ een verademing om gewoon twee mensen neer te zetten die een leven hebben dat zo groot is als hun eigen tafelblad en dat al 80/ 90 jaar lang. Je hoeft die mensen niets nieuws meer te vertellen.

Je bent sinds kort een van de vier artistieke leiders van mugmetdegoudentand, hoe werkt dat?
We doen met z’n vieren de artistieke leiding omdat niemand zich geroepen voelt om dat in z’n eentje te doen. We waren natuurlijk al een tijd met z’n vieren aan het werk, ik kwam steeds weer terug. Vooral voor de televisie series ‘Hertenkamp’ en ‘TV7’. Op een gegeven moment besloten we het met z’n vieren te gaan doen! Er liepen alleen al wat projecten. ‘Smoeder’, ‘Brünnhilde 40+’, en Brak’ stonden al gepland. Daarom wilden we kijken of we na deze voorstelling iets met z’n vieren konden gaan maken.
Met het hele artistiek team zitten we nu regelmatig bij elkaar, verzamelen dingen en geven elkaar opdrachten. Een perfecte manier om elkaar te leren kennen, om te kijken hoe het is om met z’n vieren onder één dak iets te maken. Het wordt in eerste instantie geen voorstelling, maar meer het verzamelen en onderzoeken van materiaal. We gaan het wel 3 zondagen presenteren voor publiek in onze studio, onder de naam ‘Mug Inn’. De voorstelling die uit dit onderzoek komt gaan we volgend jaar maken. Voor de Mug Inn hebben we schrijver/columnist Bas Heijne erbij gehaald. Hij kijkt en luistert naar ons. Hij vat samen wat we zeggen, duidt het. Een soort maatschappelijk geweten. De onderwerpen waar we over discussiëren gaan vooralsnog veel over onszelf. Bas zet het heel snel in een maatschappelijke context, omdat hij dat als columnist gewend is om te doen. Daardoor wordt het groter dan alleen maar ons persoonlijke verhaal. Dat is wel wat ik wil in mijn werk: van mezelf uitgaan maar het universeel maken. Daarom houd ik denk ik ook zo van het van tevoren bedenken van een verhaal en personages omdat het me dwingt om het persoonlijke universeler te maken.

Wat bindt jullie als artistieke leiding aan elkaar?
Wat ons bindt is een gedeelde levenshouding; ons vallen dezelfde dingen op in de kranten. Onze fascinaties en kijk op de dingen zijn dezelfde. Daarbij zijn we allemaal homo. Dat kleurt wel een bepaalde kijk op het leven. We hebben allemaal alternatieve gezinsvormen thuis.
Sowieso is wat ons de komende vier jaar bindt dat we allemaal tegen de veertig lopen en denken okay en nu? Met z’n vieren een gezelschap leiden is voor ons anders dan wanneer je net van school komt, een groepje begint en denkt dat iedereen op je zit te wachten. Wij hebben allemaal al van alles uitgeprobeerd binnen het theater. Ik weet nu dat sommige dingen me niet interesseren, of niet werken voor mij. Dus ik ben opnieuw aan het uitvinden wat wel voor me werkt. Zo ben ik nu sinds lange tijd weer aan het spelen, ik heb me de laatste tijd toch vooral geconcentreerd op schrijven.
Ook in het schrijven wil ik me vernieuwen. ik ben gewend om een af stuk in te leveren voordat de repetitieperiode begint. Dat vind ik ook het leukste om te doen, maar ik vind het nu de komende tijd –zeker na ‘Brak’- heel spannend om te kijken hoe het is om geen af stuk in te leveren, hoe het fragmentarischer kan, of hoe ik er meer van mezelf in kwijt kan. Joan en Marcel werken al langer op die manier. Zij gaan nu juist proberen om wel te starten met een uitgeschreven tekst. Zo heeft Joan al een stuk geschreven wat hierna komt: ‘Quality Time’. Op die manier proberen we van elkaar te leren, onszelf fris te houden en vooral om ons te blijven ontwikkelen.
Het is heel spannend om de gebaande paden te verlaten. Ik weet nog niet wat het op gaat leveren, op het moment staat niets vast, iets dat fijn is, maar ook onveilig. Je kan dit nergens anders doen dan bij een gezelschap dat structurele subsidie heeft. In het vrije circuit moet je gewoon afleveren, daar is geen ruimte voor onderzoek. Dan is het heel moeilijk om jezelf de ruimte te geven om wel te blijven groeien in plaats van, steeds maar te doen wat de producent leuk van je vindt en wat je al van jezelf kent.
Vandaag hebben we de hele dag gewerkt aan de Mug Inns. Op een gegeven moment liepen de gemoederen weer eens hoog op en toen verzuchtte iemand: ‘Jezus! Waar hebben we het over! We zijn allemaal maar mieren!’ Waarop iemand anders zij, ‘Ja, maar wel mieren met subsidie.’ Ik vond het heel treffend. En het tekent ons, geloof ik.

Ga je in de toekomst vooral werk ontwikkelen bij mugmetdegoudentand?
Het salaris van de artistiek leider is in vieren gedeeld, dat heeft de consequentie dat iedereen er bij werkt. Maar dat is ook een wens en daarbij goed en afwisselend. Het houdt het speciaal wat we bij de Mug doen, het wordt als het goed is een soort vrijplaats voor ons.


terug		Brak

editie Stad en Haren, 4 november 2005

Triest en onweerstaanbaar komisch

Gebeurtenis: toneelvoorstelling 'Brak' van Frank Houtappels. Door Mug met de Gouden Tand. Regie: Michiel van Erp. Met: Leny Breederveld en Olga Zuiderhoek. Gezien: 2/11, Grand Theatre, Groningen. Publiek. 80. Nog te zien: vanavond 4/11 Theater Diana, Assen.

door Peter van Strien

Ooit waren ze met een hele club broers en zussen. Ze zijn allemaal dood, op twee na. Tosca (Olga Zuiderhoek) is de oudste, bijna negentig, heeft wat ze noemt 'trage kanker'. Ze is overigens nog redelijk kwiek en bij de tijd. Aan Will, de jongste (Leny Breederveld) mankeert van alles. Ze heeft niet alles meer op een rijtje en moet oefenen met lopen, vanwege haar nieuwe heup. Het liefst ligt ze de hele dag in bed, smaalt zus Tosca, die haar dwingt tot een paar therapeutische rondjes om het bankje. Als het maar buiten is. Binnen lopen telt niet, zegt ze. Dat is geen lopen maar trippelen.

In Brak zien we twee tot elkaar veroordeelde oude zussen. Vijf kwartier machteloos kibbelen en elkaar corrigerend op de huid zitten op een bankje in een kring van herfst-blaadjes. Het gaat over kwaaltjes en kwalen, over de doden, herinneringen, een recept van hartige soesjes. Maar er zijn ook tere en zere plekken, schuldgevoelens, weggestopt verdriet. Soms als Will iets 'talentvols' te berde brengt kijkt Tosca vaak gepijnigd een andere kant op of maakt een paar boosaardige opmerkingen die Will dan weer niet begrijpt.

Maar ja, Will begrijpt soms zelf niet meer wat ze zegt. Als ze een zin begint met 'Stel..' krijgt ze te horen dat die stel-ziekte van haar erger is dan kanker en als ze haar moeizame rondjes loopt begint Tosca vals de Bolero van Ravel te fluiten. Maar een volgend moment zingen ze samen, glimlachend, tweestemmig mee met een nostalgisch deuntje op Tosca's draagbare cassetteradio. De kus die Will op de wang van haar zus perst, om het goed te maken, blijkt, tenslotte, een afscheidskus te zijn geweest.

Diep treurig allemaal en onweerstaanbaar komisch tegelijk. Een klein feestje van trefzeker getuttel door twee door de wol geverfde actrices.


terug		Brak

29 maart 2005

Lekker klevende zuurtjes

door Ellen op de Weegh

"Ze plakken aan elkaar", zegt Will, terwijl ze verlekkerd twee kleverige zuurtjes van elkaar lospulkt, "net als wij." Brak is een kleine voorstelling gespeeld door Olga Zuiderhoek en Leny Breederveld, over twee hoogbejaarde zussen die in hun nadagen nog steeds samen zijn. Ze scheppen een luchtje op een bankje in het park, en de middag en hun leven glijdt aan ons voorbij.

De oudste zuster Tosca (Olga Zuiderhoek), is bemoeizuchtig, bemoederend, verongelijkt en vilein. De jongste, Will (Leny Breederveld), is goedhartig, eenvoudiger en optimistischer. Ze kennen elkaars geschiedenis, gebreken en geheimen van haver tot gort. Ze hebben elkaar nodig bij hun dagelijkse beslommeringen, voor woord en wederwoord. Zo houden ze elkaar op de been maar ook gevangen in ingesleten, bekende patronen.

Gekibbel en geredder
Gekibbel, geredder en herinneringen voeren de boventoon. Is een nieuwe blouse als verjaardagscadeautje nog wel de moeite? Hoe onthoud je dat in het blik waar cacao op staat de knopen zijn opgeborgen? Een verspiedertje is een felbegeerd object. Wat was ook al weer dat puzzelwoord van vijf letters? En wat vindt God er eigenlijk van? Behalve de kanker van Tosca en de nieuwe heup van Will komt ook 'de ziekte van Stel', zoals ze het zelf noemen, regelmatig ter sprake: "Stel, moeder had opgepast die middag..."
De gezusters zijn bij vlagen nog scherp en eigenzinnig, maar het valt niet mee om te leven met het einde voor ogen, met de onvervulde wensen, de gedane zaken en elkaar. Vergeetachtigheid eist zijn tol terwijl tegelijkertijd het verleden sterk leeft, en diepere sporen heeft getrokken dan het heden ooit nog zal kunnen doen. Een dood vogeltje roept al snel herinneringen op aan een dood broertje, en Broertjes sterfdag is voor Will en Tosca nog zo vers alsof het gisteren was. Het vogeltje raakt temidden van de levendige herinneringen uit het oog verloren.

Traag en terloops
Frank Houtappels schreef de tekst van Brak en de regie is in handen van Michiel van Erp. Ze maken sinds begin 2005 deel uit van de artistieke leiding van de Mug (naast Joan Nederlof en Marcel Musters) en werkten al eerder samen voor VPRO's TV7 en de Koekoeksclub. De lekker scherpe humor is herkenbaar, maar deze voorstelling is daarbij vooral subtiel.

Brak betekent behalve een vermoeid gevoel ook ziltig water, ergens tussen zoet en zout in. Zo vermengt ook deze dialoog heden en verleden, liefde en haat, humor en verbittering, vertedering en ergernis op een haast terloopse manier. Er wordt weinig versneld, dramatisch aangedikt of hapklaar opgediend; we zien een voorstelling zonder karikaturen, valse nostalgie of romantiek. De twee ijzersterke actrices tekenen hun karakters enkel met tekst en lichaamstaal en haast zonder hulp van grime, handeling of plot. Het decor en de kostuums zijn stijlvol en minimaal. De kabbelende, maar fascinerende dialoog die zo ontstaat zou je bijna opgevangen kunnen hebben tijdens een lunchpauze op een bankje in het park.

Ouder
Maar toevallig is het allemaal niet. De Mug wordt ouder. In voorafgaande theaterproducties was al een hoofdrol weggelegd voor de moeder (sMoeder) en de oudere actrice (Brünnhilde 40+ ) en nu klinken in Brak de stemmen van deze twee bejaarde dames. Er lijkt meer plaats te komen voor bespiegeling, de dood en de vergankelijkheid, terwijl het resultaat toch fris en bijzonder blijft. Een knap gemaakte voorstelling, dit eigenzinnige, grappige en kleine verhaal over de nadagen van het leven.


terug		Brak

14 oktober 2005

Venijn en vertedering bij Mugmetdegoudentand

Kibbelende oude besjes in 'Brak'

door Annet de Jong

De hoogbejaarde zusters Tosca en Wil keuvelen er op los in 'Brak', de nieuwe voorstelling van Mugmetdegoudentand. Koetjes en kalfjes meestentijds, maar veel argeloos gesproken zinnetjes zitten vol venijn.

Olga Zuiderhoek en Leny Breederveld lijken lieve, aandoenlijke oude dametjes in het door Frank Houtappels geschreven stuk. Ze weten echter feilloos eikaars zwakke plekken te vinden en halen zo nu en dan trefzeker uit.

Zuiderhoek speelt Tosca, de meest dominante van het stel. Zij is de oudste en verwijt het de jongste dat ze te veel is verwend. Wil moet dat nog steeds bekopen. Tosca doet uiterst onaangenaam tegen haar en negeert op een zeker moment zelfs haar bestaan.

Al hun andere familieleden zijn inmiddels overleden. "Iedereen heeft kanker tegenwoordig", herhaalt Tosca enkele malen. Er wordt veel herhaald, precies zoals het in werkelijkheid gaat met een oud, weigerachtig brein.

Wil ziet tweemaal een kaal vogeltje aan voor een kipfilet en vertelt enkele keren dat ze zo goed was in kruiswoordpuzzels van het type doorloper. Zo nu en dan zijn de dialogen schitterend, vooral als ze spreken over het "verspiedertje", het spiegeltje dat van het balkon van dat enge buitenlandse buurvrouwtje is gevallen. Wil heeft er altijd al eentje willen hebben. Maar ze kan niet bukken om het op te rapen.

'Brak' is een enkele keer geestig en vaak vertederend. De sterke actrices Zuiderhoek en Breederveld zijn met hun melancholische blikken en zeurderige toontje overtuigende oude besjes, maar echt sprankelen wilde 'Brak' op de premiéreavond nog niet.

Voorstelling: 'Brak' door Mugmetdegoudentand; tekst: Frank Houtappels; regie: Michiel van Erp; spel: Leny Breederveld en Olga Zuiderhoek; gezien: Toneelschuur, Haarlem.


terug		Brak

13 oktober 2005

Als God ergens in zit, is het wel in een amaryllisbol

Olga Zuiderhoek en Leny Breederveld raken de toeschouwer in het hart.

door Margriet Prinssen
gezien 11 oktober 2005

Wat geef je je hoogbejaarde zus nog als verjaardagscadeau? Bonbons mogen niet vanwege de suikerziekte, een boek is niet meer om door te komen als je zo slecht leest, alcohol is ook al verboden en een nieuwe blouse is "nauwelijks meer de moeite waard". Toch heeft Wil, de jarige zus, nog wel een verjaardagswens: een amaryllisbol, die groeit vanzelf, daar hoef je haast niks aan te doen. "Als God ergens inzit, dan is het in een amaryllisbol."

Het is tekenend voor het verschil tussen de twee hoogbejaarde zusters in Brak. Tosca (Olga Zuiderhoek), de oudste van 89, is verongelijkt. Haar leven lang heeft ze het gevoel gehad dat ze van alles de schuld krijgt omdat ze de oudste is. Ze sleept de bijbel mee om de verhalen te herlezen waarin de eerstgeborenen worden gedood. Zie je wel! Wil (Leny Breederveld) vindt het geluk in kleine dingen van alledag. Je moet geen Romy Schneider willen zijn, vindt ze. Terwijl Tosca denkt dat als zij Romy Schneider zou zijn geweest, ze het heel anders aangepakt zou hebben.

De psychologische mechanismen van schuld, verwijten, op elkaar afgeven en toch niet zonder elkaar kunnen zijn, nu zij beide boven de tachtig zijn, waarschijnlijk niet wezenlijk anders dan toen zij klein waren. Mooie dialogen zijn het, die boeien door de eenvoud waarmee de twee oude vrouwen hun ingekrompen wereld toch een groter belang weten te geven. Wrang en komisch tegelijk. Brak is geschreven door Frank Houtappels gebaseerd op de televisiedocumentaire Siostry, over twee oudere zussen in Rusland.

Leny Breederveld en Olga Zuiderhoek hebben een ouderwets kapsel en beige steunkousen maar zijn niet oud gemaakt door een grimeur. Desondanks overtuigen ze vanaf het begin als oude dames door de knappe mimiek en motoriek. Zoals ze die kromme handjes houden, een beetje voorover zitten en dan moeizaam overeind komen, in alle opzichten kruipen ze helemaal in de huid van bejaarde vrouwen.

Brak is een voorstelling zonder noemenswaardig plot, over een thema dat de meeste toeschouwers liever uit de weg gaan, dat van ouderdom en verval. Des te knapper dat Brak dankzij de mooie tekst en het subtiele spel ontroert en raakt.


terug		Brak

13 oktober 2005

Steengoed toneel zonder OPSMUK

door Grieteke Meerman

Met even vermakelijke als artistiek verantwoorde televisie- en toneelproducties boeken de leden van kunstcollectief Mugmetdegoudentand al twintig jaar lang succes na succes. Hun nieuwe theatervoorstelling Brak, van de hand van toneelschrijver Frank Houtappels, is daarop geen uitzondering.

Deze zoomt in op een kort moment uit het leven van de twee hoogbejaarde zusjes Will en Tosca, respectievelijk gespeeld door Leny Breederveld en Olga Zuider-hoek. Zittend op een gemeentelijk parkbankje maken ze de balans op van de afgelopen dag en alle dagen daarvoor. Van alles passeert de revue: kunstheupen, dode vogeltjes, de bijbel, de buren, amaryllissen, Romy Schneider en hun overleden broertje. Langzaam wordt duidelijk dat de twee elkaar al hun leven lang in een psychologische wurggreep houden. En dat leven duurt eigenlijk iets te lang.

Houtappels heeft dat beeld op een meesterlijke manier in zijn scenario verwerkt. De dialogen zijn scherp en toch subtiel. Bovendien vormen de twee personages die hij daarvoor heeft geschapen een perfect toneelduo, bijna volgens het principe aangever en komiek. Tosca, het betweterige, snibbige type zit constant haar frustraties te projecteren op de goedaardige Will die zich van ' geen kwaad bewust is. Behalve ontroering levert dat met name een hoop wrange hilariteit op.

Bij de rolverdeling had regisseur Michiel van Erp eigenlijk geen betere keuze kunnen maken. De personages van Will en Tosca zijn de ervaren actrices op het lijf geschreven. Breederveld is erg geloofwaardig als het lieve oude dametje en Zuiderhoek zet met Tosca een fantastisch portret neer van een bittere vrouw die zichzelf iets te serieus neemt. Dat dankt ze voornamelijk aan haar natuurlijke toneelmimiek, die soms veel hartverovender is dan welke gesproken tekst dan ook.

Mugmetdegoudentand weet opnieuw moeiteloos van begin tot eind de aandacht vast te houden. Het bijzondere is dat daar geen beweging, duidelijke plot of special effect voor nodig is, maar 'slechts' een goed geschreven scenario en twee ijzersterke actrices. Brak is vijf kwartier lang luisteren en kijken naar een staaltje steengoed toneel zonder opsmuk.

Brak, door Mugmetdegoudentand, gezien: 11 oktober in de Toneelschuur te Haarlem, tournee t/m 23 december, www.mugmetdegoudentand.nl of 020-6123353.


terug		Brak

13 oktober 2005

De Mug kiest voor subtiel

Theater
Brak van Frank Houtappels door Mugmetdegoudentand, regie Michiel van Erp.
In Toneelschuur Haarlem, 11 oktober, daar t/m 15 oktober. Tournee.

door Hein Janssen

Liefdevol gekibbel tussen de herfstbladeren. Aldus valt de voorstelling Brak van Mugmetdegoudentand het simpelst samen te vatten.

Twee zusters op leeftijd zitten op een bankje in het park en hakketakken over de zin van het leven voor zo lang dat nog duurt. Schimmen uit het verleden worden opgeroepen, uitvergroot, van commentaar voorzien en weer afgevoerd.

Totdat de tijd op kousenvoeten zijn onvermijdelijke inhaalmanoeuvre maakt.

Voor theatergroep Mugmetdegoudentand schreef Frank Houtappels deze dialoog voor de actrices Olga Zuiderhoek en Leny Breederveld (vooral bekend van Carver).

Michiel van Erp (gelauwerd documentairemaker) regisseert de voorstelling. Houtappels en Van Erp vormen sinds begin dit jaar samen met Marcel Musters en Joan Nederlof het collectief dat leiding geeft aan dit gezelschap.

Mugmetdegoudentand speelt meestal voorstellingen die een tijdsbeeld schetsen aan de hand van een (postmoderne) mix van hoge en lage cultuur. Brak is van een geheel andere snit. Het is een kleine, simpele, rechttoe-rechtaan- productie met hier en daar een vervreemdende wending. Tosca (Zuiderhoek) is de oudste van de twee zusters en de zorgzaamste, stuurs op het eerste gezicht maar met een groot hart. Breederveld speelt Will, die duidelijk zorgelozer is, frivoler ook en een beetje in de war af en toe.

Ze hebben allebei dat ongenaakbare, die het-zal-mijn-tijd-wel-duren- houding die oude vrouwen vaak hebben. Los van het leven bijna, klampen ze zich aan elkaar vast.

Al te grote gevoelens van onrust gaan aan ze voorbij, ze hebben een licht abstracte kijk op de dingen.

Houtappels schreef een introverte tekst met prettige gekkigheden erin, maar Brak mist helaas een pointe. De gedachten van Tosca en Will worden eerder in ijle lijnen geschetst dan in een hechte dramatische structuur. De vijf kwartier die de voorstelling duurt, is dan ook net een kwartier te lang.

Meer dan door de tekst wordt de aandacht uiteindelijk vastgehouden door het intense en mooie spel van de twee actrices. Van Erp heeft in zijn regie de nadruk gelegd op een subtiele tekstbehandeling, het kleine gebaar en een veelzeggende mimiek.

Actrices hebben nogal eens de neiging flink aan de haal te gaan met dit soort 'lekkere' speelteksten.

Hier is een uiterste terughoudendheid toegepast, en dat werkt in het voordeel van dit af en toe een glimlach opwekkende miniatuurtje.


terug		Brak

13 oktober 2005

Over soesjes of cacaobus kibbelende zussen in een stilstaande levensvijver

Theater
'Brak' van Mugmetdegoudentand. T/m 15/10 Toneelschuur m Haarlem Tournee door het land met slotsene 13 t/m 23/12 m de Brakke Grond in Amsterdam

door Hans Oranje

De zusters Tosca en Will zijn de laatst overgebleven kinderen uit een groot gezin. Tosca was daarin de oudste, Will de jongste. Tosca is 89, maar is nog kwiek in lopen en bukken. Will is verstramd, en met haar nieuwe kunstheup is ze nauwelijks meer vooruit te branden. Tosca bitst en snibt tegen haar zusje alsof die nog steeds tien jaar oud is, en Will stelt zich met pruillip en astranterigheid inderdaad teweer als de eeuwige jongste.

Auteur Frank Houtappels schreef 'Brak' naar een documentaire film van de Pool Paweł Łoziński, 'Zusters' (Siostry) uit 1999. De film, die al veel prijzen in de wacht heeft gesleept, duurt 12 minuten en was al hetzelfde jaar hier te zien op het festival van de documentaire film, de IDFA. Op een foto uit die film zie je twee oude dames op een kale gemeentebank zitten vóór een flatgebouw van Oosteuropese treurigheid.

Dat hebben de makers van 'Brak' anders aangepakt. Het toneelbeeld van Xander Vervoort en Leon van Boxtel laat een cirkelvormige bank zien, bekleed met zachte, grijze stof. Alleen aan de herfstblaadjes die er om heen gestrooid zijn, zie je dat we buiten zijn. De twee zusters zijn de wel oudere, maar niet oude actrices Olga Zuiderhoek (Tosca) en Leny Breederveld (Will). Tosca draagt een stevige, Oscar Wilde-achtige mannenpruik, en Will een blond Germaans Mädelkapsel.

Twee zulke leuke actrices zijn natuurlijk een genoegen te zien en aan te horen. Toch is het voelbaar dat zij, en wellicht ook regisseur Michiel van Erp, moeite hebben de eindjes aan elkaar te knopen. Een oorspronkelijke 'handeling' van 12 minuten opblazen tot vijf kwartier, is dan ook geen sinecure. De relatie tussen de twee zussen is niet alleen ontzettend herkenbaar, maar ook binnen enkele minuten volstrekt duidelijk. Het wordt dan variëren op een thema: de hartige soesjes die zus Plonia zo heerlijk kon maken, de strijd om het spionnetje, hier 'verspiedertje' genoemd, dat niet meer bij de buurvrouw hangt en

vast ergens in het gras moet liggen, de cacaobus voor de knopen, en waar je als bejaarde zussen niet allemaal om kunt kibbelen.

Overigens probeert Houtappels wel degelijk wat beroering aan te brengen in deze stilstaande vijver. Zusje Will blijkt ondanks haar lichamelijk ongemak steeds beter van zich af te kunnen bijten, en zus Tosca gaat, lijkt het, steeds trager leven tot ze in het slotbeeld niet meer reageert. Dood?, denk je dan. Misschien alleen maar doodop van het leven.


terug		Brak

12 oktober 2005

Twee zussen spelen op safe

Brak door Mug met de gouden tand
Tekst: Frank Houtappels. Regie: Michiel van Erp.
Gezien: 11/10 in Haarlem. Tournee t/m 23/12; 13 t/m 23/12 in Brakke Grond.

door Pieter Bots

Zusterlijk zitten ze naast elkaar, Tosca en Wil, de twee vrouwtjes in de voorstelling Brak. Actrices Olga Zuiderhoek en Leny Breederveld hebben van nature al een droefgeestige uitstraling, en die komt goed van pas bij de rollen die ze spelen in het toneelstuk dat Frank Houtappels op basis van de documentaire Siostry schreef.

Tosca en Wil zijn twee bejaarde zussen die in de herfst van hun leven in één huis wonen, en zo tezamen de dood afwachten. De gesprekken die ze in Brak op het ronde bankje voor hun deur voeren, verschillen waarschijnlijk niet veel van hun gekeuvel op elke andere dag: ze halen herinneringen op aan hun familieleden die inmiddels allemaal overleden zijn, ze kissebissen over hun en elkaars onhebbelijkheden en roddelen over de buurvrouw.

Wie weet praten ze zelfs elke dag weer over het gevallen spionnetje van de buurvrouw, en het gewonde vogeltje op de grond.

Van de twee vrouwen is Tosca (Olga Zuiderhoek) de meest overheersende. Zij moedert over haar jongere zus, stoort zich aan haar gebreken, maar wordt er tegelijkertijd ook wel door vertederd. Tosca is tevens de dromer die met weemoed terugdenkt aan de tijd dat je nog allemaal wensen en verlangens had. Wil daarentegen is nuchterder. Zij vindt dat je ook naar de films van Sissi kunt kijken, zonder haar te willen zijn.

Zo dwarrelen de mijmeringen over het verglijden van de tijd als herfstbladeren naar beneden. Voor wie er gevoelig voor is en graag naar het licht-temerige toontje van de twee actrices luistert, moet Brak een genoegen zijn. Maar de voorstelling, door Michiel van Erp ingetogen geregisseerd, ontaardt regelmatig in geneuzel. Bovendien is de portrettering van de twee zussen gespeend van iedere verrassing, en ontstijgen de twee actrices op geen enkel moment de voor de hand liggende typering. Zeker, Brak is af en toe aandoenlijk, maar de makers spelen wel op safe.


terug		Brak

12 oktober 2005

Oude zussen achter hun spionnetje

Voorstelling: Brak door mugmetdegoudentand. Gezien: 11/10 Toneelschuur, Haarlem.
Herh: 19,20/10 Lantaren/ Venster, Rotterdam. Tournee t/m 13/12.
Inl.: 020-6163218; www.mugmetdegoudentand.nl

door Kester Freriks

Ouderdom en melancholie horen samen. Twee hoogbejaarde zusters zoeken troost en gezelschap bij elkaar, maar zijn ook tot elkaar veroordeeld.

Sinds hun jeugd zijn ze het treiteren niet verleerd. Olga Zuiderhoek en Leny Breederveld zijn Tosca en Will. De eerste is de slimste van de twee en ook de gezondste, hoewel ze lijdt aan 'trage kanker' - een gruwel die Zuiderhoek uitspreekt met de lichtheid van een roomsoes. Tosca dwingt Will zich te bewegen, want Will zit vast met al haar gewrichten.

Frank Houtappels schreef de tekst Brak voor de beide actrices met een lange carrière. De regie is in handen van Michiel van Erp.

Het woord 'brak' is een treffend begrip om aan te duiden dat je je gammel voelt. Het oude stel brengt de middag door op een bank buiten, herfstbladeren aan hun voeten.

Will bezit een wandelstok, Tosca luistert naar muziek-van-vroeger op draagbare radio. De actrices verbeelden met overtuiging de lijzigheid van de ouderdom, de weerspannige schouders, helderheid afgewisseld door beginnende vergetelheid.

Frank Houtappels, die met zijn eerste toneelstuk Aan het einde van de aspergetijd terecht veel lof oogstte, schreef een stuk waarin herhaling wezenlijk is. De beide dames besteden veel tijd aan een bijna dood, jong vogeltje dat opeens toch is weggevlogen of misschien door de kat opgegeten. Een motief dat te vaak terugkeert is dat van het spionnetje, een schuin naar beneden geplaatst spiegeltje in het raamkozijn om te kijken wie er aanbelt. Er wordt flink over gesteggeld, maar het wordt er niet boeiender door. Brak is geen grootse, dramatische theatertekst.

Houtappels verbindt op licht poëtische manier de motieven met elkaar en laat de toeschouwer op die manier een blik werpen in het se, hoofd van de zusters. Ik wachtte op momenten van beklemming, maar die waren te schaars. Misschien omdat de zusters teveel op elkaar lijken. Ze hadden sterker elkaars tegenstellingen moeten zijn.

Of de 'trage kanker' en kapotte heupen hadden krachtiger aangezet moeten worden.

De ontknoping aan het slot is eerder een coup de théâtre dan zorgvuldig in het stuk gecomponeerd.

Zuiderhoek als Tosca luistert naar lievelingsmuziek, en blijft plots roerloos zitten. Is ze opeens doodgegaan aan een hartstilstand? Kan ze het leven met die enge zuster niet meer aan? Het blijft gissen.

De zuster roept vergeefs haar naam, en dan wordt het plotseling toch eng.


terug		Brak

8 oktober 2005

Brak is een soort onthaasttoneel

door Irene Start

Frank Houtappels, bekend van series als 'Hertenkamp' en 'TV7' schreef de nieuwe toneeltekst 'Brak' voor de actrices Leny Breederveld en Olga Zuiderhoek. Het stuk over ouder worden, uitgebracht door mugmetdegoudentand, gaat komende week in de Toneelschuur in première.

Frank Houtappels (37) komt aansjeesjen vanaf de andere kant van de stad, waar hij de hele ochtend met het artistieke team achter Koefnoen pakkende grappen heeft proberen te verzinnen die op de actualiteit slaan. ‘En dat valt helemaal niet mee’, verzucht de toneelschrijver, bekend van series als Hertenkamp, TV7, ‘iemand als Rachel Hazes is al snel een sitting duck, maar een grap over Peijs en Zalm komt voor mij persoonlijk niet zo makkelijk.’

Houtappels praat zo snel als hij denkt, en in iedere zin zit wel een kwinkslag. Opmerkelijk dus dat hij bij zijn eerste toneelstuk voor mugmetdegoudentand een serieuze weg inslaat. Voor dit collectief, dat verder uit Michiel van Erp, Joan Nederlof en Marcel Musters bestaat, schreef hij Brak, een verstild stuk waarin twee hoogbejaarde zusters de balans opmaken van hun leven en elkaar tegelijk in een psychologische wurggreep houden die niet veel verschilt van toen ze nog klein waren.

Waarom een productie over ouderdom? ‘Omdat het ouder worden ons bij de Mug enorm bezig houdt de laatste tijd. We zitten allemaal rond de veertig: dat is niet alleen een leeftijd waarop je merkt dat je niet meer een avond kunt doorhalen zonder er flink voor te boeten, maar ook de periode waarin je merkt dat je ouders ineens veel ouder zijn geworden.’ Houtappels wijst op een rijtje oudjes in invalidenkarretjes, dat toevallig net voorbij wordt geduwd: ‘Het meest zielige van ouder worden vind ik dat het lichaam er mee ophoudt, terwijl de rest het nog doet. Die mensen kunnen nog geen puzzeltje maken, hun wereld wordt zo klein als een tafelblad.’

Houtappels herinnerde zich een filmpje over twee zussen en toen kwam het idee voor Brak ‘floep uit de kast gedonderd.’ Wie de twee zusters moesten spelen, was snel bekeken: zowel regisseur Michiel van Erp en Houtappels hadden een sterke voorkeur voor Olga Zuiderhoek en Leny Breederveld. ‘Olga kan heel vilein zijn en Leny is wat zachter, al laat dit stuk hen juist ook van een andere kant zien.’

Een actrice als Zuiderhoek heeft de lach aan haar kont hangen, maar daarvan wilde de schrijver niet te makkelijk gebruikmaken: ‘Brak moest geen spektakel worden, maar juist een heel sober toneelstuk. Een soort meditatie, “onthaasttoneel”, als reactie op de neiging tot alsmaar sneller en wilder. In het stuk zitten de twee actrices voornamelijk stil, er is nauwelijks een plot en toch boeit het.’ Dat zoiets kan, heeft ook met het vaste Mug-publiek te maken, denkt Houtappels: ‘Dat is een heel geoefend publiek, bij hen voel ik minder de verantwoordelijkheid dat ik moet plezieren omdat mensen geld hebben betaald en ik ze anderhalf uur gegijzeld houd.’

Brak kwam vrij traditioneel tot stand, maar de volgende Mug-productie moet heel anders worden wat vorm betreft: ‘Bij Brak is het de afspraak dat de actrices praten en de toeschouwers hun mond houden, in onze volgende productie willen we dat doorbreken. Dan gaan we als artistiek team echt iets met zijn vieren maken en staan we ook zelf op het toneel. Het moet een soort onderzoek worden naar de voorstelling met publiek erbij, onder de noemer Mug-Inn, waaraan ook Bas Heijne zal meewerken.’

Mugmetdegoudentand is een van de weinige plekken waar dit soort experimenten mogelijk zijn, vindt de schrijver en hij prijst zichzelf gelukkig dat hij sinds januari dit jaar officieel deel uitmaakt van het tableau. De Mug is een aparte groep, waarin de vier leden van het artistieke team om beurten fungeren als “Super-Artistiek Leider”, als aanspreekpunt voor alle af te handelen zaken. Houtappels pretendeert niet dat de groep nu het wiel opnieuw gaat uitvinden: ‘We gaan niet zitten poepen op het toneel om te zien dat het werkt, want dat dat niets doet weten we inmiddels wel. We zijn slechts gematigd revolutionair.’

terug

Brak